Lịch sử dân tộc với những chiến công hiển hách đã qua đi, thời gian có thể phủ dày lên như những hạt bụi làm phai nhòa đi hình ảnh của những vị anh hùng trung quân ái quốc, nhưng văn học với sứ mệnh thiêng liêng của mình đã khắc ghi vĩnh viễn vào tâm hồn người đọc hình ảnh những người con anh hùng của đất nước, gánh trên đôi vai mình là tình yêu, trách nhiệm, là lối sống cống hiến không mong cầu tư lợi bản thân.
Cuốn sách “Danh tướng triều Trần trong ba lần đại thắng Nguyên – Mông” của nhà văn Phùng Văn Khai.
Văn chương quả thực mang một sức mạnh diệu kỳ, nó ăn sâu vào tiềm thức, vào trái tim của người đọc, để lại biết bao rung cảm và trầm vọng về quá khứ oanh liệt, anh hùng nối tiếp anh hùng. Giá để mua một cuốn sách về các vị danh tướng, các vị anh hùng chỉ vài trăm ngàn, nhưng cái giá trả cho sự cống hiến, cho những chiến công để tô đậm thêm hai chữ “độc lập” là xương, máu, là vô giá không gì có thể so sánh được.
Nhà Trần (1226-1400), một trong những triều đại phong kiến hùng mạnh, rực rỡ và nổi tiếng nhất trong lịch sử dân tộc Việt Nam ta. Cơ nghiệp kéo dài 175 năm, trải qua 12 đời vua, vương triều Trần từng ba lần chiến thắng và chặn đứng dã tâm xâm lược của đội quân viễn chinh Nguyên – Mông. Nhà Trần có công lao to lớn trong công cuộc phục hưng, bảo vệ độc lập dân tộc, đưa nước Đại Việt phát triển mạnh mẽ, đạt nhiều thành tựu to lớn trên nhiều lĩnh vực. Đây cũng là triều đại có tầm nhìn rộng lớn với hàng loạt cải cách phát triển kinh tế, văn hóa, quân sự, giáo dục, ngoại giao.
Nhà văn Phùng Văn Khai phát biểu giới thiệu.
Nói về triều Trần là nói đến các bậc minh quân nổi tiếng, các danh tướng tài ba, anh hùng hào kiệt lưu danh bốn bể. Triều Trần đặc biệt ở chỗ, đây là thời kỳ vừa sinh Phật, vừa sinh Thánh. Đức Thánh là Trần Quốc Tuấn, người đứng vào hàng danh tướng của thế giới. Phật hoàng là vua Trần Nhân Tông, người sáng lập ra dòng thiền Trúc Lâm, ông một trong những nhà tư tưởng bậc nhất của dân tộc. Có thể khẳng định ngay một điều, dưới sự chủ trì ngôi nước của nhà Trần, từ kinh tế, xã hội đến giáo dục, văn hóa nghệ thuật đều phát triển và hoàn thiện hơn so với trước đó. Nét đặc sắc của thể chế tập quyền thời nhà Trần là triều đình duy trì quyền lực không chỉ bằng quân đội mà còn bằng các chính sách khoan thư sức dân. Vương triều Trần với hào khí Đông A còn tiếp tục là đề tài nghiên cứu, sáng tác cho nhiều thế hệ mai sau.
Hơn 600 năm đã trôi qua kể từ lúc nhà Trần suy vong, đến nay, sử sách Việt Nam vẫn tốn không ít giấy mực về những đóng góp, chính sách triều chính, về cả những vị công thần, danh tướng xuất chúng trong triều đại này. Cuốn sách Danh tướng triều Trần trong ba lần đại thắng Nguyên – Mông ra đời đúng với cái tên của nó, đây là cuốn sách được nghiên cứu, thu thập, trình bày, làm rõ thân thế, cuộc đời và sự nghiệp của các vị danh tướng dưới thời nhà Trần, đặc biệt là các vị tướng có công lớn trong ba lần chiến thắng Nguyên – Mông, đội quân xâm lược hùng mạnh và hung hãn. Những vị tướng nhà Trần, có vị vang danh bốn bể, được người đời thờ cúng, ca tụng, nhưng cũng có vị mà giới chuyên gia ngày nay vẫn đang tranh cãi về công và tội, có vị bị lãng quên theo thời gian, chiến công hiển hách của họ chỉ còn lưu lại vài dòng ngắn gọn trong sử sách chính thống. Chính vì những trăn trở đó, nhà văn Phùng Văn khai đã dày công nghiên cứu, biên soạn, thu thập tài liệu một cách kỹ lưỡng, bên cạnh việc làm rõ thân thế, cuộc đời và sự nghiệp của các vị danh tướng thì còn làm rõ hơn những vấn đề đến nay vẫn gây tranh cãi. Để khách quan hơn, đưa ra nhiều khía cạnh, quan điểm phù hợp nhất với những vấn đề vẫn còn tranh cãi, cuốn sách có sự góp mặt và các cuộc trò chuyện, trao đổi giữa nhà văn Phùng Văn Khai với các vị học giả, nhà nghiên cứu các thế hệ.
Nhà nghiên cứu Bảo Thơ (thứ 2 từ trái sang) tại tạp chí Văn Nghệ Quân Đội.
Cuốn sách Danh tướng triều Trần trong ba lần đại thắng Nguyên – Mông sẽ là một trong những tài liệu tham khảo, cung cấp thêm cho bạn đọc những thông tin bổ ích, góp phần làm tăng thêm vốn tri thức cũng như hiểu biết về vương triều Trần với các vị danh tướng với chiến công vang dội trong ba cuộc kháng chiến chống quân Nguyên – Mông. Từ tài năng xuất chúng, cách sử dụng đúng người, đúng thời điểm, nắm chắc tình hình, đánh giá đúng điểm mạnh, điểm yếu của giặc, các danh tướng nhà Trần đã có những chỉ đạo chiến lược vô cùng tài tình như thực hiện các cuộc rút lui nhằm bảo toàn lực lượng; kéo dài thời gian kháng chiến để chuẩn bị phản công; đánh úp bất ngờ cắt đứt nguồn tiếp tế lương thảo của giặc nhằm mục đích làm hoang mang tinh thần địch, ý chí chiến đấu giảm sút, tiêu diệt và chấm dứt hoàn toàn âm mưu đánh nhanh, thắng nhanh của chúng. Sự chỉ đạo chiến lược của triều đình nhà Trần đã phát triển vượt bậc so với thời đại, khẳng định tầm nhìn, tư duy sáng tạo, khả năng tổ chức của các vua Trần và Hưng Đạo vương Trần Quốc Tuấn.
Nhà nghiên cứu Bảo Thơ tại tạp chí Văn Nghệ Quân Đội.
Sử sách đời sau có phần rập khuôn và cứng nhắc khi chê trách thế hệ đầu nhà Trần là ít học, xem thường luân lý, thậm chí là “cướp ngôi”… Nhưng chính nhà Trần là những người đặt nền móng cho một triều đại huy hoàng, rực rỡ nhất trong lịch sử, một triều đại phát triển vượt bậc, đạt đến độ tinh hoa về chính trị, văn hóa, giáo dục, quân sự, ngoại giao, sự phát triển ấy khiến hậu thế ngàn đời sau vẫn ca tụng, kính nể. Và những vị danh tướng sống trong thời đại đấy, đến nay vẫn được người đời nhắc nhớ bởi những chiến công hiển hách, bởi tài mưu lược, quân sự, bởi khối ốc và tài năng vượt trội mang đậm hào khí Đông A.
Một trong những người có công lao to lớn xác lập và phát triển nhà Trần đó chính là Thái sư Trần Thủ Độ. Ông là một đại công thần, người tham gia lập nên và trực tiếp lãnh đạo công cuộc xây dựng và bảo vệ đất nước những năm đầu thời kỳ nhà Trần. Cuộc đời và sự nghiệp của Trần Thủ Độ gắn liền với nghiệp đế của họ Trần, với quá trình khôi phục và phát triển kinh tế xã hội Việt Nam trong suốt 40 năm (1226-1264) từ đống tro tàn của triều Lý vào thế kỷ 13.
Nhà nghiên cứu Bảo Thơ.
Thời đại vua Trần Thánh Tông trị vì có thể xem là tinh hoa hội tụ, xuất hiện nhiều anh tài kiệt xuất trăm năm có một, văn võ song toàn. Có thể kể đến: Quốc công tiết chế – Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn, tên tuổi ông gắn liền với chiến công ba lần đánh bại giặc Nguyên – Mông. Chiến thắng đã đưa ông trở thành một trong những nhà quân sự kiệt xuất trong lịch sử thế giới; Nhân Huệ vương Trần Khánh Dư, người đã lập công lớn trong chiến thắng Vân Đồn cuối năm 1287; Hổ tướng đánh đâu thắng đó Phạm Ngũ Lão, vị tướng đã cùng Trần Quang Khải tiến đánh Chương Dương, Hàm Tử, đập tan đội binh thuyền lớn của giặc, tiêu diệt quân Nguyên chiếm đóng Thăng Long trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên – Mông lần thứ hai; Danh tướng toàn tài, nhà ngoại giao lỗi lạc Trần Nhật Duật, người chỉ huy quân đội nhà Trần đánh tan đội quân của Toa Đô ở cửa Hàm Tử năm 1285. Sách Đại Việt sử ký toàn thư chép rằng: “Công đánh giặc Nguyên, Nhật Duật lập được nhiều hơn cả”; Danh tướng Trần Quang Khải chỉ huy trận đánh tan quân Nguyên – Mông ở Chương Dương và Thăng Long, khôi phục kinh thành vào cuối tháng 5 năm 1285, được sử sách đánh giá “là chiến công to nhất lúc bấy giờ”.
Danh tướng triều Trần trong ba lần đại thắng Nguyên Mông sẽ mang đến cho bạn đọc phần nào có những góc nhìn khác về nhân vật lịch sử gây nhiều tranh cãi Trần Thủ Độ, Trần Khánh Dư… cũng phần nào hiểu thêm về vị tướng có công lớn trong kháng chiến chống Nguyên – Mông lần thứ hai nhưng dường như đang dần bị lãng quên là Trần Quốc Toản.
Chính trị chính là một ván cờ, người lui thì kẻ tiến, quyền lực sẽ chuyển giao, người có tài nắm trong tay quyền hành đó không dừng lại ở tham vọng mà còn là trách nhiệm dẹp yên quân nổi loạn, phục hồi đất nước. Xã hội ngày càng phát triển và cởi mở, thế nên hậu nhân hãy nhìn lịch sử một cách khách quan, công tâm, công bằng giữa công và tội, khi một triều đại đang dần suy yếu, ắt hẳn phải cần những con người tài năng sẵn sàng đứng lên cải cách, loại bỏ những thứ không phù hợp để mở ra một thời kì mới hưng thịnh và phát triển vượt bậc, chuyển giao quyền lực trong hòa bình.
Sách không chỉ dừng lại ở việc khái quát, làm rõ tên tuổi các vị danh tướng, mà ở đó còn nhấn mạnh những bài học lớn mà triều đại nhà Trần đã để lại, có thể áp dụng trong mọi thời đại, mọi hoàn cảnh. Thứ nhất là trong cách tuyển chọn và sử dụng nhân tài một cách công bằng, không chỉ chú trọng đến gia cảnh, xuất thân, người có đức, có tài ắt sẽ được trọng dụng. Thứ hai là phải biết chăm lo cho dân, đáp ứng nhu cầu và nguyện vọng của nhân dân, dân giàu thì nước mới mạnh. Vào năm 1284, khi 50 vạn quân Nguyên – Mông lăm le chiếm đánh Đại Việt, nhà Trần vẫn tổ chức hội nghị Diên Hồng, cuộc trưng cầu dân ý đầu tiên trong sử Việt, nhằm đánh thức sức dân, dùng sức dân làm gốc rễ, nhờ đó mà thắng giặc. Thứ ba là tinh thần đoàn kết, thống nhất, vua tôi đồng lòng chống giặc ngoại xâm. Đó chính là sức mạnh của “hào khí Đông A” với ba lần đánh bại quân xâm lược hung hãn của nhà Trần. Thứ tư là phải công tội phân minh, cân nhắc giữa công và tội với lợi ích của quốc gia dân tộc, đừng để đánh mất tài năng, lắm tài thì nhiều tật, nếu được nên xem xét bỏ qua hoặc xử nhẹ tội hơn.
Nhà nghiên cứu Bảo Thơ (bìa phải).
Không chỉ nhà Trần, các triều đại trong lịch sử nước ta đều có những cống hiến đặc sắc, những võ công và danh tướng, danh thần kiệt xuất. Tuy nhiên, lịch sử của ta chưa thực sự được thể hiện một cách rõ nét so với sự huy hoàng, hùng tráng của nó trong các loại hình văn học nghệ thuật. Chúng ta rất cần có thêm những cuốn sách, những bộ truyện, những trang tiểu thuyết, những bộ phim ảnh thật chất lượng, đúng tầm với mảnh đất thiêng liêng, gấm vóc, nơi thân ngã xuống hóa đất đai Tổ quốc, nơi từng ngọn cỏ nằm trong vùng biên giới đều lưu giữ những chiến công, câu chuyện về tinh thần quyết chiến quyết thắng, lòng yêu nước, yêu quê hương dân tộc bùng cháy mãnh liệt.
Đất nước Việt Nam trải dài hình chữ S thân thương đang ngày càng phát triển và đi lên để không phụ công, phụ lòng các bậc tiền nhân đi trước. Xã hội phát triển không ngừng đòi hỏi rất cao về chất lượng và hiệu quả các nguồn lực để phát triển đất nước. Đất nước nghìn năm văn hiến Việt Nam ta không thiếu những con người tài năng và trí tuệ, họ cần được đặt đúng nơi, đúng chỗ, được sử dụng một cách hiệu quả. Vấn đề sử dụng và phát huy nguồn lực con người phải luôn đi đôi với việc xây dựng sự đoàn kết thống nhất trong nội bộ, trong nhân dân. Đây chính là cơ sở để khơi dậy và phát huy sức mạnh tổng hợp, đưa nước ta nhanh chóng vượt qua thách thức, vững bước trên con đường phát triển phồn vinh, giàu mạnh và hạnh phúc.
Chúng ta, đặc biệt là thế hệ trẻ hôm nay, trụ cột tương lai của đất nước, thông qua văn hóa lịch sử, ta sẽ thấy được hàng ngàn lý do để yêu nước, yêu dân tộc, để cố gắng và để sống một cuộc đời thật ý nghĩa!
