Năm nào cũng vậy, đời sống xã hội những tháng cuối năm bao giờ cũng chiếm sóng hầu hết các trang báo, mạng xã hội. Những dòng tít gây sốc như Giảm lương, Giảm giờ làm, Tỷ lệ thất nghiệp… và về người lao động xếp hàng rút BHXH một lần đang tăng lên một cách nhanh chóng không khỏi khiến dư luận bất an. Khảo sát của Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam trong tháng 11 và được công bố ngày 8/12 trong một hội thảo mới đây cho biết, 59% người lao động trong cả nước không có tích lũy. Nghĩa là khi có rủi ro xảy ra như mất việc, ốm đau, dịch bệnh… họ hoàn toàn phải đối mặt với đói, nghèo.
Cơ hội việc làm ngày một thu hẹp
Khảo sát thực hiện trong tháng 11 với trên 6.200 công nhân tại các khu công nghiệp cho kết quả nếu mất việc thì 11,7% có tích lũy cầm cự được dưới một tháng; 16,7% duy trì được 1-3 tháng và 12,7% được trên ba tháng. Còn sau đó thì chưa biết cuộc sống sẽ thế nào. Thực tế này cho thấy, đồng lương của lao động nhận được từ công việc mà họ đang gắn bó chỉ đủ trang trải những chi phí thiết yếu của cuộc sống, chưa đủ dư giả để họ có được những khoản tích lũy, phòng ngừa những rủi ro không mong muốn như mất việc, ốm đau, và dịch bệnh. Cũng tại hội nghị nói trên, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam dự báo, tình trạng lao động mất việc làm có thể sẽ tăng lên, thậm chí còn kéo dài đến hết quý I của năm 2023 khi tiếp tục có đến 90 doanh nghiệp dự kiến cắt giảm hơn 15.000 lao động, khiến nhiều người đặt câu hỏi, số lao động thất nghiệp này họ sẽ đi đâu, làm gì khi phần lớn trong số họ đã ở vào cái tuổi không còn trẻ để bắt đầu một công việc mới.
Câu trả lời không khó, một phần họ bám trụ lại và chuyển sang làm những công việc mang tính thời vụ. Phần còn lại họ trở về quê hương thông qua những cuộc thiên di mà chỉ người trong cuộc mới thấu hiểu hết.
Trong bức tranh nhiều màu sắc của nền kinh tế, thể hiện mức tăng trưởng trên 7% năm 2022 thì vẫn có những gam màu xám với nhiều doanh nghiệp thuộc các lĩnh vực da giầy, may mặc, gỗ, thủy sản… đang bị thiếu đơn hàng và chịu áp lực tăng giá của nhiên liệu đầu vào, khiến cho việc cắt giảm nhân công, giảm giờ làm trở thành lựa chọn duy nhất để doanh nghiệp có thể cầm cự chờ đơn hàng mới của năm 2023. “Mong rằng sẽ không bị thất nghiệp trước tết”. Đó là tâm sự của những công nhân lao động tại khu tam giác công nghiệp tỉnh Bình Dương, bởi với họ, nói gì thì nói, mất việc đồng nghĩa với không có thu nhập và họ không thể tìm được việc làm mới. Trên thực tế, một công nhân làm việc trong các doanh nghiệp may mặc theo dây chuyền sản xuất, mỗi người chỉ tham gia đảm nhận một phần nhỏ trong tổng thể một sản phẩm. Người chuyên cắt, người chuyên vào cổ, may vạt… chứ chưa ai làm hoàn chỉnh một sản phẩm – chiếc áo, chiếc quần từ A đến Z như một thợ may bên ngoài. Như vậy khi mất việc, họ không thể mở một tiệm may mặc, hay chí ít là chuyên sửa chữa quần áo. Dây chuyền sản xuất tạo ra những công nhân có tay nghề chuyên sâu, nhưng lại không thể cho ra ngoài xã hội một thợ may lành nghề theo đúng nghĩa đen của nó. Với ngành da giầy cũng vậy, phần đông trong số họ cũng không có nhiều người có thể tự mình mở được những tiệm đóng giầy đúng nghĩa.
Sự khủng hoảng kinh tế, địa chính trị và ảnh hưởng dai dẳng của đại dịch Covid-19 đã khiến cho nhu cầu tiêu dùng giảm sút trên toàn thế giới, kéo theo nhiều lĩnh vực, ngành nghề chịu tác động mạnh mẽ với nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ buộc phải tuyên bố phá sản. Đồng nghĩa với lượng lao động mất việc làm đang ngày một tăng lên.
Cần linh hoạt nhiều giải pháp
Để giảm bớt khó khăn cho người lao động, Phó Thủ tướng Lê Minh Khái thay mặt Chính phủ ký Quyết định số 08/2022/QĐ-TTg ngày 28/3/2022 quy định về việc thực hiện chính sách hỗ trợ tiền thuê nhà cho người lao động. Theo đó, hai đối tượng sẽ được nhận hỗ trợ là người lao động đang làm việc trong doanh nghiệp và người lao động quay trở lại thị trường lao động, với mức 500.000 đồng/ người/ tháng và 1.000.000 đồng/ người/ tháng. Thời gian hỗ trợ tối đa 3 tháng với phương thức chi trả hàng tháng. Ngoài ra, Chính phủ cũng chỉ đạo Bộ Công thương đẩy mạnh các hoạt động xúc tiến thương mại, cung cấp thông tin về thị trường và các giải pháp về hạ tầng thương mại… giúp doanh nghiệp mở rộng thị trường. Đây hầu hết là những giải pháp được cho là cần thiết để hỗ trợ doanh nghiệp và người lao nói chung, còn ở địa phương, khu tam giác công nghiệp tỉnh Bình Dương, Công đoàn tỉnh đã quyết định hỗ trợ công nhân mất việc 500 ngàn đồng/ người/ tháng và hỗ trợ họ tìm việc làm mới. Tuy nhiên, với số lao động mất việc lớn như hiện nay tại tỉnh Bình Dương, thì không phải ai cũng có may mắn nhận được việc làm mới. Chưa kể, nghịch lý, ở đơn vị lao động cũ, họ là những công nhân lành nghề, hưởng mức lương 7-8 triệu đồng/ tháng, nhưng khi đến đơn vị mới, họ trở thành lao động mới, thậm chí thử việc với mức lương 3-4 triệu đồng/ tháng. Với mức lương như vậy sẽ rất khó để trang trải nhu cầu tối thiểu của cuộc sống. Chính vì vậy, nhiều lao động đã quyết định rút BHXH một lần để lo cho cuộc sống trước mắt, dù biết việc làm này sẽ khiến cho tuổi già của họ chật vật hơn.
Theo tính toán của Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam, với mỗi lao động thất nghiệp sẽ kéo theo từ 2-3 người bị ảnh hưởng. Đời sống khó khăn, chi phí học tập của con cái, sinh hoạt phí là gánh nặng của không ít người lao động mất việc làm hiện nay. Nhiều tỉnh thành như Hà Nội, Tp. Hồ Chí Minh cũng đưa ra những con số về lao động mất việc làm đang gia tăng ở các ngành nghề khác nhau trong đó có lĩnh vực sản xuất linh kiện điện tử, vốn được xem là ngành có nhiều triển vọng. Nguyên nhân là hàng loạt các doanh nghiệp mất đơn hàng do các thị trường lớn như Mỹ, Nhật, Châu Âu cắt giảm nhu cầu tiêu dùng, khó khăn về nguyên liệu, chi phí sản xuất tăng cao do tác động của nguyên liệu đầu vào… Điều này cho thấy, khủng hoảng kinh tế toàn cầu vẫn chưa có dấu hiệu dừng lại và những tác động của nó đang ngày một hiện hữu đến từng lĩnh vực, ngành nghề trong nước. Sự thắt chặt chi tiêu để ứng phó với giá nguyên liệu, thậm chí là ổn định cuộc sống dù chỉ ở mức cầm cự khi mất việc làm… chính là nguyên nhân dẫn đến chỉ số tiêu dùng trong nước nói riêng, hầu hết các quốc gia trên thế giới nói chung luôn ở mức thấp, cho dù đã và đang ở tháng cao điểm Tết.
Nhiều địa phương đã có kiến nghị gửi lên Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam đề xuất Chính phủ kéo dài gói hỗ trợ người lao động thuê nhà, nâng hạn mức cho vay để doanh nghiệp đầu tư sản xuất, dây truyền cho phù hợp với yêu cầu của thị trường tiêu thụ… Và đối với lao động hồi hương, cần có chính sách đào tạo nghề thực chất hơn để họ bắt đầu một cuộc sống mới. Về phía Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam cũng đang nghiên cứu đến đề xuất chế độ hưởng lương hưu đa tầng để có thể hạn chế tối đa người lao động rút BHXH một lần, nhằm đảm bảo quyền lợi của người lao động và độ an toàn của quỹ BHXH.
Hy vọng rằng với những nỗ lực của Chính phủ, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam và các đơn vị, ngành, địa phương, người lao động sẽ có cuộc sống bớt khó khăn và một công việc an toàn, phù hợp và có thu nhập ổn định đảm bảo cuộc sống và mỗi dịp tết đến xuân về sẽ không còn là một mùa thiên di nặng trĩu những âu lo.
Minh Nguyệt
