Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử-Vĩnh Nghiêm-Côn Sơn, Kiếp Bạc là di sản dạng chuỗi liên hoàn gồm 12 di tích, cụm di tích thuộc 3 tỉnh Quảng Ninh, Bắc Ninh và Hải Phòng, với diện tích 525,75ha.
Chùa Côn Sơn được hình thành từ thời Đinh-Lý (thế kỷ 10-12) và được phục dựng vào năm 1304, mở rộng vào năm 1329 bởi Đệ nhị Tổ Pháp Loa.
Di tích Côn Sơn-Kiếp Bạc quy tụ nhiều công trình kiến trúc cổ như đền đài, chùa, tháp, nằm giữa khung cảnh núi non hùng vĩ. Mỗi địa danh đều lưu giữ giá trị văn hóa-lịch sử hàng trăm năm của dân tộc.
Tháp được ghép từ các phiến đá hình hộp chữ nhật, mang đậm dấu ấn Phật giáo Trúc Lâm và là nơi an nghỉ của Tổ Huyền Quang – vị Tổ thứ ba của Thiền phái Trúc Lâm. Sau khi Tổ viên tịch tại chùa Côn Sơn năm 1334, tháp mộ của ông được dựng tại vị trí này để tưởng niệm công lao tu hành và truyền đạo.
Bộ tượng Tam Thế Phật chùa Côn Sơn, niên đại thời Lê trung hưng là bảo vật quốc gia.
Chùa Vĩnh Nghiêm là nơi lưu giữ 3.050 mộc bản có giá trị trên nhiều lĩnh vực. Năm 2012, mộc bản chùa Vĩnh Nghiêm đã được UNESCO công nhận là Di sản tư liệu khu vực châu Á-Thái Bình Dương.
Kích thước của các mộc bản không giống nhau và tùy theo từng loại kinh sách. Bản khắc lớn nhất có chiều dài hơn 1m, rộng 40-50cm, trong khi bản nhỏ nhất chỉ khoảng 15x20cm. Điều này cho thấy sự linh hoạt trong việc sản xuất và lưu trữ tài liệu tôn giáo.
Nhà chùa thường xuyên kiểm tra, vệ sinh mộc bản và có các biện pháp xử lý để phòng, chống côn trùng, nấm mốc gây hại và đặt mộc bản trong các kệ gỗ, cửa tủ kệ luôn được khóa cẩn thận.
Đền Kiếp Bạc nằm giữa thung lũng ba mặt được bao bọc bởi dãy núi Rồng, mặt còn lại hướng ra sông Lục Đầu. Đền có tổng diện tích khoảng 13.500m², với kiến trúc cổ kính, nổi bật là nghi môn gồm ba cửa lớn, uy nghi.
Nền móng cũ của tòa Cửu Phẩm Liên Hoa tại Chùa Côn Sơn đã được phát hiện trong đợt khai quật khảo cổ học diễn ra vào năm 2014-2015.
Cổng đền Kiếp Bạc với 3 cửa lớn, nguy nga và cổ kính.
Nhà chùa thường xuyên kiểm tra, vệ sinh mộc bản và có các biện pháp xử lý để phòng, chống côn trùng, nấm mốc gây hại và đặt mộc bản trong các kệ gỗ, cửa tủ kệ luôn được khóa cẩn thận.
Mộc bản chùa Vĩnh Nghiêm được khắc bằng chữ Hán và chữ Nôm với nhiều kiểu chữ khác nhau như chân thư, thảo thư, lệ thư, hành thư,… Nhiều trang được các nghệ nhân xưa khắc đan xen thêm những bức minh họa đường nét tài hoa tinh tế, bố cục chặt chẽ, hài hòa, xứng đáng là tác phẩm đồ họa có giá trị thẩm mỹ cao.
Chùa Vĩnh Nghiêm, còn được gọi là chùa Đức La, được công nhận là một trung tâm Phật giáo, nơi đào tạo tăng đồ cho cả nước, nơi phát tích Tam Tổ phái Thiền Trúc Lâm của Phật giáo Việt Nam. Đây là một trong những ngôi chùa tiêu biểu về kiến trúc cổ điển và độc đáo tại Việt Nam.
Bàn cờ tiên trên đỉnh Côn Sơn là một khu vực bằng phẳng. Tương truyền, từ thời Trần, Pháp Loa Tôn giả – tổ thứ 2 của Thiền phái Trúc Lâm, đã lập một bàn cờ tại vị trí này, tục gọi là Bàn cờ Tiên.
Chùa Vĩnh Nghiêm, còn được gọi là chùa Đức La, được công nhận là một trung tâm Phật giáo, nơi đào tạo tăng đồ cho cả nước, nơi phát tích Tam Tổ phái Thiền Trúc Lâm của Phật giáo Việt Nam.
Giếng Ngọc trong chùa Côn Sơn là tụ mạch của nước nguồn từ núi Kỳ Lân, có ý nghĩa quan trọng về tâm linh của di tích Côn Sơn qua bảy trăm năm qua.
Bên trong đền Kiếp Bạc có giếng Ngọc cổ không bao giờ cạn nước.
Bia Thanh Hư Động là tấm bia mang ngự bút của Vua Trần Duệ Tông là Bảo vật Quốc gia. Bia được đặt trên lưng rùa lớn. Bia và rùa đều được chế tác bằng đá xanh, trọng lượng bia khoảng hơn 1 tấn. Trán bia hình vòng cung, thân bia hình chữ nhật và gồm 2 mặt trước và sau.
Bia “Côn Sơn Tư phúc tự bi” là bảo vật quốc gia, bia có 6 mặt (lục lăng), hoa văn đẹp, chuẩn mực của nghệ thuật Lê Trung hưng đầu thế kỷ XVII, với các họa tiết trang trí trên bia được chạm khắc tinh xảo.
Tượng Phật Hoàng Trần Nhân Tông được đúc bằng đồng nguyên khối, cao 15m, nặng 138 tấn, tọa lạc trên đỉnh An Kỳ Sinh (Yên Tử, Quảng Ninh) có độ cao 900m so với mặt nước biển.
Tháp Tổ Trần Nhân Tông hay còn gọi là Tháp Huệ Quang mặt bằng rộng khoảng 180m2, cao 10m, với 6 tầng, được ghép từ các phiến đá xanh, đặt ở vị trí trung tâm của vườn tháp.
Chùa Đồng nằm trên đỉnh cao nhất của núi Yên Tử, được đúc từ chất liệu đồng. Mặt bằng kiến trúc của chùa dạng chữ Nhất, kết cấu vững chắc, được đặt trên sập đồng, dạng chân quỳ, dạ cá. Chùa quay hướng Tây Nam, diện tích khoảng 20m2, chiều cao từ mặt nền đến mái là 3,35m.
Chùa Đồng nằm trên đỉnh cao nhất của núi Yên Tử, được đúc từ chất liệu đồng. Mặt bằng kiến trúc của chùa dạng chữ Nhất, kết cấu vững chắc, được đặt trên sập đồng, dạng chân quỳ, dạ cá. Chùa quay hướng Tây Nam, diện tích khoảng 20m2, chiều cao từ mặt nền đến mái là 3,35m.
Những giá trị lịch sử-văn hóa đặc biệt của khu di tích đã đưa Yên Tử trở thành một chốn thiêng trong đời sống tinh thần của người Việt.
Chùa Hoa Yên nằm giữa lưng chừng núi có tầm nhìn bao quát cả một vùng rộng lớn.
Vẻ đẹp của Yên Tử là sự kỳ vĩ, yên tĩnh của núi rừng hòa quyện với nét cổ kính trầm mặc của hệ thống chùa, tháp và cõi Thiền.
Vẻ đẹp hoàng hôn chùa Đồng mà không nơi nào có được.
Chùa Hoa Yên được dựng từ thời Lý nằm giữa lưng chừng núi có tầm nhìn bao quát cả một vùng rộng lớn, quay hướng Tây Nam. Dưới là Vườn tháp Huệ Quang, mỗi tháp mộ đều có kích thước và độ cao khác nhau, điều đó thể hiện vị trí, chức sắc của các nhà sư tu hành tại nơi đây.
Ảnh: Minh Đức/TTXVN
