Bài phỏng vấn với nhà văn Phùng Văn Khai xoay quanh cuộc khởi nghĩa của hai bà Trưng – những nữ anh hùng đầu tiên trong lịch sử Việt Nam, cùng các nữ tướng và nam tướng tài năng đã góp phần giành lại nền độc lập dân tộc gần 2000 năm trước. Nhà văn nhấn mạnh thông điệp xuyên suốt của tác phẩm qua câu đối nổi tiếng tại đền thờ Hai Bà Trưng ở Mê Linh, Hà Nội:
Ông giải thích ý nghĩa của câu đối nhằm khẳng định sự bền vững của vùng đất Giao Chỉ (Việt Nam ngày xưa) và tinh thần đoàn kết của nhân dân dưới sự lãnh đạo của hai bà Trưng. Ông nhấn mạnh đây không chỉ là câu thơ lịch sử mà còn là niềm tự hào văn hóa, thể hiện sự đồng lòng và sức mạnh đại đoàn kết dân tộc trong công cuộc giành độc lập. Hai bà Trưng không chỉ là biểu tượng nữ quyền mà còn là minh chứng cho sự bình đẳng giới trong lịch sử Việt Nam khi họ được phong làm Nữ Vương và Quận vương, thể hiện vai trò lãnh đạo ngang bằng với các vua nam giới.
Nhà văn cũng phân tích sâu về vai trò của các nữ tướng và nam tướng trong cuộc khởi nghĩa, như Lê Chân, Thánh Thiên, Hồ Đề – những vị tướng xuất sắc đóng vai trò then chốt trong các trận đánh lớn và sự vận động lực lượng rộng khắp từ mọi vùng miền. Ông nhấn mạnh sức mạnh đoàn kết, sự thông minh và lòng bao dung của hai bà Trưng khi quy tụ nhân tài bất kể giới tính, xuất thân để tạo nên một đội quân mạnh, có tổ chức và tinh thần chiến đấu cao. Các nam tướng cũng sẵn sàng theo dưới cờ hai bà vì lý tưởng chung là bảo vệ Tổ quốc chứ không phải vì phân biệt nam nữ hay lợi ích cá nhân.
Về phương diện quân sự, nhà văn giải thích việc hai bà Trưng sử dụng voi chiến, thủy quân, kỵ binh và các chiến thuật phù hợp với địa hình sông ngòi Việt Nam là điểm mạnh quyết định thắng lợi trước quân xâm lược Đông Hán. Hình ảnh hai bà cưỡi voi ra trận trở thành biểu tượng lịch sử đặc sắc, khẳng định sự sáng tạo và trí tuệ quân sự của người Việt cổ. Ông cũng nhấn mạnh vai trò của các loại vũ khí đặc trưng như trống đồng – công cụ hiệu triệu ý chí, sức mạnh tinh thần, và phương tiện truyền tải tinh thần yêu nước, đoàn kết dân tộc.
Những bài học từ cuộc khởi nghĩa hai bà Trưng có giá trị sâu sắc cho hiện tại: trước hết là tinh thần tự lực tự cường, độc lập chủ quyền phải do chính người Việt thực hiện; thứ hai là sự cần thiết của việc quy tụ lòng dân, huy động sức mạnh toàn dân vào công cuộc chung; thứ ba là mục đích của độc lập phải nhằm đem lại hạnh phúc, tự do cho nhân dân. Ông cảnh báo những biểu hiện tiêu cực, tham nhũng trong xã hội hiện nay là bài học xương máu cần được chấn chỉnh để tránh làm suy yếu niềm tin của nhân dân, gây nguy cơ tồn vong cho đất nước.
