Nhà văn Nguyễn Xuân Tuấn.
Tôi trong các lần đi điền dã các vùng đất Hưng Yên, nhất là trong các năm 2024, 2025 cùng các nhà khoa học, nhà nghiên cứu văn hóa lịch sử, nhà văn, nhà thơ tới các địa danh Phố Hiến, Chùa Chuông, Đông Đô Quảng Hội, Văn Miếu Xích Đằng, Đại mang bộ, Đền thờ Chử Đồng Tử – Tiên Dung và nhất là vùng đất Xuân Cầu – Văn Giang đều được nhà văn Nguyễn Xuân Tuấn chỉ đạo tổ chức các chuyến đi rất chu đáo. Tính khí Nguyễn Xuân Tuấn từ những ngày covid căng thẳng đã luôn là như thế. Mạnh mẽ nhưng cẩn trọng. Quyết liệt nhưng luôn có kế hoạch chặt chẽ. Khi các dự báo về đại dịch covid 19 trong cuốn sách Kẻ thù vô hình Covid 19 của nhà văn Nguyễn Xuân Tuấn trùng khớp với diễn biến và nhất là cách thức ứng phó, những quyết định mang tính bước ngoặt của chính phủ, các bộ ban ngành liên quan đã cho thấy khả năng tính toán và nhất là tâm huyết của Nguyễn Xuân Tuấn với những vấn đề nóng nhất, khó khăn nhất của đất nước. Nguyễn Xuân Tuấn xứng đáng được ghi nhận không chỉ trong giới nghiên cứu khoa học xã hội mà khả năng ứng dụng từ các nghiên cứu của nhà văn rất cần được quan tâm.
Cuốn sách “Kẻ thù vô hình COVID-19” của nhà văn Nguyễn Xuân Tuấn.
Nhà văn Nguyễn Xuân Tuấn là người con vùng đất Thuần Hưng – Khoái Châu – Hưng Yên. Đồng đất quê hương đã nuôi dưỡng tâm hồn anh và cho anh những bước đi khang trang, dài rộng, sự trưởng thành để mỗi khi trở về quê hương chính là một sự hướng tới với những trọng trách trong khả năng nhiệt huyết và trí tuệ của anh.
Thuần Hưng, vùng đất cổ nơi châu thổ sông Hồng với rất nhiều di chỉ, di tích văn hoá lịch sử từ thời Hồng Bàng, tiếp đến Hùng Vương, tiếp đến Hai Bà Trưng dựng nền độc lập, tiếp đến Đinh, Lý, Trần, Lê, Nguyễn và hôm nay là thời đại Hồ Chí Minh thì vẫn nguyên ở đó những vẻ đẹp thuần hậu, chất phác, thảo thơm tình nghĩa của mỗi người dân với quê hương và nguồn cội.
Chúng tôi trong một cuộc tìm đến với mảnh đất Thuần Hưng quê hương nhà văn Nguyễn Xuân Tuấn, bên gốc đa lịch sử Sài Thị, nơi thành lập Chi bộ Đảng đầu tiên của tỉnh Hưng Yên đã được nghe đồng chí Bí thư Đào Xuân Huy kể những câu chuyện về lịch sử truyền thống hào hùng của cha ông, nhất là của bảy đồng chí trong Chi bộ đầu tiên nay đã theo về thế giới người hiền.
Nhà văn Nguyễn Xuân Tuấn luôn đau đáu nhiều công việc với cộng sự ở các mảng khác nhau. Anh không chỉ tham gia tích cực và có những đóng góp thiết thực với quê hương mà còn giành nhiều tâm huyết và tình cảm với các vấn đề văn hoá lịch sử trên cả nước trong đó có việc hỗ trợ các chương trình, các cá nhân giới thiệu và xuất bản các tác phẩm có giá trị góp vào đời sống văn hoá, văn học nghệ thuật thời gian vừa qua.
Nhà văn Nguyễn Xuân Tuấn (bìa trái) trao tặng sách cho lực lượng công an nhân dân.
Đó là những tác phẩm: Kẻ thù vô hình Covid 19; Làm giàu muôn đời; Nhà văn Lê Lựu – Văn chương và số phận; Nhạc sĩ Đoàn Bổng – Bắt đầu từ đôi mắt; Triệu Vương phục quốc; Trưng Nữ Vương; PGS.TS Phùng Minh Hiến – Những nẻo đường sáng tạo thơ ở một số thi sĩ Việt Nam thời hiện đại…đã cho thấy tấm lòng thơm thảo và tầm nhìn, biên độ khoa học xã hội nhân văn sâu sắc của nhà văn Nguyễn Xuân Tuấn.
Trong các năm 2024, 2025, nhà văn Nguyễn Xuân Tuấn đã đồng hành cùng nhóm trí thức Viện Nhân học Văn hóa với các tên tuổi như PGS.TS Đỗ Lai Thúy; PGS.TS Nguyễn Hữu Sơn; PGS.TS Nguyễn Thanh Tú; Tiến sĩ Ngụy Hữu Tâm; Nhà nghiên cứu Nguyễn Văn Sơn; Nhà nghiên cứu Phạm Minh Quân; Nhà nghiên cứu Nguyễn Ma Lôi; Nhà nghiên cứu Tuệ Nhã; Nhà nghiên cứu Bảo Thơ… khẩn trương thực hiện cuốn sách Danh nhân Hưng Yên trong tiến trình lịch sử đã cho thấy tấm lòng của các trí thức với văn hóa lịch sử, với đời sống xã hội của nhân dân. Trong các cuộc làm việc với lãnh đạo tỉnh Hưng Yên và các cơ quan chức năng, mọi người đều thấy được tầm nhìn và tinh thần thực hành của nhóm trí thức mà tiêu biểu là nhà văn Nguyễn Xuân Tuấn luôn dành thời gian, tâm huyết và cả vật chất để thực hiện các công trình về văn hóa lịch sử. Tập sách Danh nhân Hưng Yên trong tiến trình lịch sử đã góp phần cung cấp nguồn tư liệu quý, chuẩn xác, khang trang, mạch lạc về các danh nhân Hưng Yên trong tiến trình lịch sử rất hữu ích với bạn đọc nhất là bạn đọc trẻ ở Hưng Yên, ở toàn quốc.
Nói đến Nguyễn Xuân Tuấn trước tiên phải nhắc đến tập sách gây tiếng vang của ông – Kẻ thù vô hình Covid 19. Tập sách trên sau khi in đã tái bản với số lượng lớn từ nhu cầu của bạn đọc các khu vực, nhất là sự quan tâm của giới nghiên cứu, các khu vực công bởi trong đó đã đặt ra và giải quyết những vấn đề căn cốt của đại dịch covid 19. Đây là một dấu ấn quan trọng đối với nhà văn Nguyễn Xuân Tuấn.
Nhà văn Nguyễn Xuân Tuấn (thứ 3 bìa trái) trao tặng sách “Con đường tương lai”.
Tập sách Kẻ thù vô hình Covid 19 đã cho thấy một năng lực dự báo dựa trên nền tảng tri thức khoa học và sự nhạy cảm của nhà văn đã được thực chứng qua các dấu mốc cụ thể trong và sau đại dịch covid đã trở thành nền tảng quan trọng để nhà văn Nguyễn Xuân Tuấn viết lên công trình lớn của mình, đó là cuốn sách Con đường tương lai được xuất bản và tái bản liên tiếp trong năm 2025 đồng thời đã được dịch ra phiên bản tiếng anh phát hành trong và ngoài nước.
Từ khi hình thành ý tưởng và thực hiện những trang đầu tiên, Nguyễn Xuân Tuấn đã trao đổi với nhóm cố vấn chúng tôi về bộ sách “Con đường tương lai”. Không ít người choáng ngợp trước biên độ rộng lớn của cuốn sách. Sau này, khi hoàn thành công tác xuất bản và tổ chức lễ ra mắt sách, nhiều người đã như không tin ở mắt mình về sự dày dặn, đồ sộ, biên độ mở rộng về thời gian lịch sử, không gian địa lý bao gồm nhiều lĩnh vực, từ hành trình tâm linh nhân loại từ quá khứ, hiện tại, tới tương lai, các đế chế, các nền văn minh; mô hình phát triển nền kinh tế bền vững và quản trị rủi ro nền kinh tế trong kỷ nguyên mới; phát triển xã hội hài hòa, bền vững – một số dự phòng rủi ro xã hội; tiến tới nền văn hóa dân tộc bền vững muôn đời và một số giải pháp quản trị rủi ro văn hóa; kỷ nguyên vươn mình của dân tộc và con đường tương lai… đã cho thấy sức vóc và tâm huyết của nhà văn, nhà nghiên cứu Nguyễn Xuân Tuấn cũng là sự trưởng thành đáng ghi nhận – một dấu mốc lớn trong đời văn bút của ông.
Nguyễn Xuân Tuấn luôn có dũng khí, can đảm và mạnh mẽ trong thực hiện cuốn sách “Con đường tương lai”. Chúng tôi, đội ngũ cố vấn dù rất tin tưởng nhưng không ít lúc đã lo lắng, e ngại cho ông vì biên độ cuốn sách quá rộng lớn, bao trùm; không gian và chiều sâu lịch sử mà “Con đường tương lai” đề cập đến luôn thách thức kiến thức của chúng tôi.
Nhà văn, nhà nghiên cứu Nguyễn Xuân Tuấn có năng lực đặc biệt về tâm linh. Mỗi dịp cùng ông đi các đình, đền, chùa, miếu… Nguyễn Xuân Tuấn rất am tường các nghi lễ và thường đích thân làm chủ lễ. Các danh làm thắng cảnh trên toàn quốc và khắp nơi trên thế giới mà Nguyễn Xuân Tuấn đến thành kính dâng hương, chiêm ngưỡng và tìm hiểu, tiếp xúc các nguồn tư liệu, tài liệu đều từ sự liên thông tâm linh đặc biệt của ông. Tôi cũng rất chăm đi các đình, đền, chùa, miếu… và hiểu sâu sắc rằng, trí tuệ và niềm tin, khát vọng và sự thực hành các khát vọng chỉ có thể được hoàn thành trọn vẹn khi chúng ta có hiểu biết về tâm linh và sự trợ duyên từ tâm linh.
Nhà văn, nhà nghiên cứu Nguyễn Xuân Tuấn đã cho thấy vai trò của trí thức với xã hội hôm nay. Đó là sự mạnh mẽ lên tiếng, mạnh mẽ đưa ra các quan điểm, xác lập nền tảng tư tưởng, kiến tạo hệ tư duy trong nhiều lĩnh vực, từ văn hóa chính trị, văn hóa quân sự, văn hóa xã hội, văn hóa tâm linh… để tạo nền tảng cho chính mình.
Nguyễn Xuân Tuấn trong “Con đường tương lai” đã thể hiện không chỉ sự mạnh mẽ, sự chuyển động dữ dội của một ngòi bút đang độ chín muồi, mà cái chính yếu là sự điềm tĩnh và tinh thần khoa học, tôn trọng sự thật, hướng tới văn minh của một tư duy độc lập, một tinh thần phản biện và đối diện sâu sắc trên nhiều lĩnh vực. Nguyễn Xuân Tuấn đã dám đặt ra những câu hỏi tới tương lai rất lớn lao và quan trọng như: Trái đất sẽ bị diệt vong theo cách nào? Trái đất có thể không còn là nơi con người sinh sống vào năm 5000? Thiên nhiên thay đổi như thế nào? Công nghệ tiến tới đâu? Đặt ra những câu hỏi như vậy không chỉ là sự nghiêm túc và tinh thần trách nhiệm mà chính là tinh thần khoa học và sự dấn thân của đội ngũ trí thức với nhân loại, với thiên nhiên. Đó là điều cần thiết nhất cũng là định hình tầm vóc của một trí thức.
Sách “Con đường tương lai” của nhà văn, nhà nghiên cứu Nguyễn Xuân Tuấn đang tạo ra một làn sóng mạnh mẽ, sức hấp dẫn lớn với các nhà nghiên cứu, báo chí, truyền thông. Đã có hàng chục bài nghiên cứu, bài viết, phóng sự truyền hình, phát thanh ngay sau buổi ra mắt sách “Con đường tương lai”. Đội ngũ cố vấn với những tên tuổi như nhà sử học Lê Văn Lan, Trung tướng nhà văn Hữu Ứơc, PGS.TS Đỗ Lai Thúy, PGS.TS Nguyễn Hữu Sơn, PGS.TS Trần Xuân Nhĩ; Kiến trúc sư Nguyễn Thế Khải, nhà thơ Trần Gia Thái, nhà văn Đào Bá Đoàn, nhà báo Đinh Xuân Phong… trong các buổi làm việc với tác giả khi thẩm định và biên tập bản thảo đã sớm nhận định tập sách “Con đường tương lai” sẽ tạo sức hấp dẫn lớn trong giới nghiên cứu và hữu ích trong thực hành với các khu vực bạn đọc. Đó là thành công lớn của nhà văn, nhà nghiên cứu Nguyễn Xuân Tuấn từ sự lao động miệt mài của mình trong nhiều năm qua.
Nhà văn Nguyễn Xuân Tuấn (ngoài cùng bìa trái) cùng Văn nghệ sĩ Hưng Yên tại Nhà lưu niệm Tô Hiệu.
Trong chương V – Kỷ nguyên vươn mình của dân tộc và con đường tương lai với phần mở đầu “Bậc minh quân – đại quân sư – sách “đại thư” dưới góc nhìn văn hóa lịch sử. Đây cũng là phần nhà văn, nhà nghiên cứu Nguyễn Xuân Tuấn có các đối thoại với nhà sử học Lê Văn Lan, trích dẫn những đánh giá về thân thế, cuộc đời và sự nghiệp của các nhân vật lịch sử các triều đại và sách “đại thư” và “vạn đại quân sư”. Phần này như một điểm nhấn quan trọng thể hiện sự am hiểu sâu sắc về văn hóa lịch sử của nhà văn, nhà nghiên cứu Nguyễn Xuân Tuấn.
Nguyễn Xuân Tuấn khẳng định: “Mỗi thời đại đều có công lao vĩ đại của nhân vật lịch sử thời đó – phúc của quốc gia dân tộc” đồng thời gắn với các vương triều có công với nước, có khoảng thời gian dài trị quốc bền vững, các nhân vật lịch sử tiêu biểu của thời đại ấy. Với thời Trần, trả lời câu hỏi của Nguyễn Xuân Tuấn, nhà sử học Lê Văn Lan đã chỉ ra ba nhân vật lịch sử vĩ đại, đó là Thống quốc Thái sư Trần Thủ Độ, Hưng Đạo đại vương Trần Quốc Tuấn và Phật hoàng Trần Nhân Tông. Với những điểm nhìn khoa học, khách quan, mới mẻ, toàn diện, cuộc đối thoại trở nên rất thú vị khi cả hai đều đưa ra những quan điểm, nhận định khá tương đồng về nhân vật lịch sử và triều đại đó với một mẫu số chung.
Từ mạch nguồn văn hóa lịch sử, Nguyễn Xuân Tuấn đã nhận định và đúc kết nên hình tượng “Quân vương kiến quốc – quân sư hộ quốc” nhuần nhuyễn và thanh thoát. Ông đã thoát ra khỏi lối viết khô cứng một cách nhẹ nhàng. Hơi văn, khí văn tinh tế, an nhiên: “Hơi nước từ sông Hồng bốc lên gặp lạnh tạo thành màn sương mờ ảo vào buổi sáng. Từ bên này sông nhìn sang bờ Hưng Yên, những bãi bồi phù sa trù phú trải dài – nơi đã gắn bó hàng nghìn năm với nghề trồng dâu, nuôi tằm, ươm tơ. Nghề này từng phát triển rực rỡ từ thời nhà Trần, nhưng theo dòng thời cuộc, việc trồng dâu, nuôi tằm không còn phát triển mạnh như xưa. Tuy nhiên, người dân nơi đây đã khéo léo biến những sản phẩm thô từ nghề tằm tơ thành những tác phẩm thêu tinh xảo, phản chiếu vẻ đẹp của non sông gấm vóc, lưu giữ tinh hoa văn hóa truyền thống trên từng đường kim, mũi chỉ”.
Nhà văn, nhà nghiên cứu Nguyễn Xuân Tuấn đã không ngần ngại khẳng định những việc cấp thiết và lâu dài đối với phát triển văn hóa bền vững. Ông chỉ thẳng ra những điểm yếu, sự manh mún trong đầu tư phát triển văn hóa, sự thiếu ổn định, chưa có chiều sâu bền vững trong công tác quản lý, quản trị, thúc đẩy sự phát triển văn hóa; những bất cập nội sinh và những tác động từ bên ngoài luôn được Nguyễn Xuân Tuấn đề cập mạnh mẽ trong toàn bộ tập sách “Con đường tương lai”. Những trăn trở, thôi thúc, nhận định, đánh giá, đặt ra các hướng đi đúng đắn trong phát triển văn hóa bền vững đã được Nguyễn Xuân Tuấn khái quát thành những điều cần phải làm, cách thức làm, hệ thống công việc liên thông trong phát triển văn hóa bền vững. Đây chính là trách nhiệm và đóng góp trên tinh thần khoa học và trái tim ấm nóng của nhà văn, nhà nghiên cứu Nguyễn Xuân Tuấn.
Với vấn đề phát triển kinh tế dựa vào văn hóa và du lịch, sau khi đưa ra những con số thống kê và trải nghiệm thực tiễn từ các chuyến đi khảo sát, Nguyễn Xuân Tuấn đã thẳng thắn chỉ ra: “Nếu ví ngành du lịch của các nước trong khu vực như một người trưởng thành đầy kinh nghiệm, thì du lịch Việt Nam vẫn chỉ như một đứa trẻ mới biết bò. Nếu phải so sánh, có thể nói du lịch Việt Nam giống như một người phụ nữ ẩm ương, thô lỗ và đua đòi, trong khi các quốc gia phát triển về du lịch lại giống như một cô gái duyên dáng, có học thức và văn hóa”.
Nhận định của Nguyễn Xuân Tuấn quả là rất đích đáng. Đọc đoạn văn trên, có thể ngành du lịch, nhất là các quan chức đang được hưởng lợi thiếu minh bạch từ các hoạt động du lịch chắc chắn sẽ không vừa lòng, nhiều người trong ngành du lịch sẽ tự ái nhưng chúng tôi thấy cần thiết phải đưa ra những nhận định mạnh mẽ và sắc sảo như vậy.
Đoàn Văn nghệ sĩ tỉnh Hưng Yên gặp mặt lãnh đạo tỉnh.
Nhà văn, nhà nghiên cứu Nguyễn Xuân Tuấn dành nhiều trí tuệ và rất trăn trở với phát triển văn hóa bền vững ở Việt Nam ngay trong ngày hôm nay. Ông phân tích và đánh giá từ nhiều góc độ. Ông luôn có cái nhìn thẳng nhưng cũng nhiều điểm nhìn nghiêng, nhìn xuyên, nhìn toàn diện và đưa ra những nhận định trên tinh thần nghiên cứu, đốc rút từ thực tiễn. Chỉ có người với kinh nghiệm từng trải và tư duy nghiên cứu sâu mới mạnh mẽ khẳng định: “Kinh tế thị trường khiến con người ngày càng trở nên “thông thái” hơn trong việc lựa chọn dịch vụ, không chỉ với tư cách người tiêu dùng mà còn với vai trò nhà đầu tư tìm kiếm lợi nhuận và đáp ứng các nhu cầu. Sự dịch chuyển từ khu vực công sang khu vực tư đặt ra yêu cầu cho Nhà nước phải xây dựng các thể chế phù hợp, đảm bảo môi trường phát triển con người và tăng trưởng kinh tế. Để cân bằng nguồn nhân lực, thu hút lao động từ khu vực tư sang khu vực công, cần có cơ chế kiểm soát quyền lực hiệu quả, hệ thống pháp lý minh bạch, chính sách rõ ràng, môi trường kinh doanh thuận lợi, đảm bảo các quyền tự do cơ bản cũng như quyền sở hữu tài sản cá nhân”.
Khẳng định trên của nhà văn, nhà nghiên cứu Nguyễn Xuân Tuấn đã cho thấy năng lực nhận định các vấn đề quan trọng, đưa ra những đối thoại và kiến giải phù hợp với thực tiễn. Nhiều lúc chúng tôi cho rằng Nguyễn Xuân Tuấn có khả năng tiên tri, nhất là các vấn đề khó, vấn đề lớn chưa có tiền lệ, ông đã “nói như đúng rồi” khiến chúng tôi rất phân vân thậm chí lo lắng cho ông. Vậy mà liền sau đó, đến các mốc thời gian mà ông tiên tri, mọi chuyện diễn ra “y chang”, nhất là những đoán định của ông trong tập sách Kẻ thù vô hình Covid 19 đều rất trùng khớp với thực tiễn, nhất là các quyết sách của Chính phủ trong và sau đại dịch đã cho thấy sự đòng góp của trí thức với các công việc cần thiết khu vực hành chính công là rất đáng ghi nhận đối với cá nhân nhà văn Nguyễn Xuân Tuấn.
Trong năm 2025, nhà văn Nguyễn Xuân Tuấn cùng với Viện Khoa học Giáo dục và Môi trường, Viện Nhân học Văn hóa, Hội Nhà văn Hà Nội, Thời báo Văn học Nghệ thuật… đã tổ chức được nhiều hoạt động về khoa học xã hội, thực hiện hỗ trợ in ấn các tập sách, cuộc thi Biểu trưng của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, cuộc thi tìm hiểu về tâp sách Con đường tương lai… đã cho thấy sự chung tay góp sức một cách mạnh mẽ, hưởng ứng tinh thần của Nghị quyết 80 của Đảng về xây dựng nền công nghiệp Văn hóa trong kỷ nguyên vươn mình.
Với mỗi chúng ta ngày hôm nay, nhất là đội ngũ văn nghệ sĩ trí thức, hãy bằng niềm tin và khát vọng, thực lực và thực hành của mình, có những đóng góp hữu ích nhất trong công cuộc xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc. Đó cũng chính là sự đồng hành có trách nhiệm và bền vững nhất với dân tộc, với nhân dân.
