Công viên địa chất Phú Yên: Nơi dấu ấn lục địa hòa cùng đại dương

Mục tiêu của công viên là bảo tồn tổng thể các giá trị địa chất, địa mạo, đa dạng sinh học và văn hóa bản địa; đồng thời khai thác hợp lý tài nguyên di sản.

Với đường bờ biển dài khoảng 189 km cùng hệ thống vịnh, đầm, đảo ven bờ, bãi biển và các gành đá đa dạng, Công viên địa chất Phú Yên sở hữu bản sắc riêng so với các Công viên địa chất toàn cầu UNESCO hiện có ở Việt Nam.

Khảo sát thực địa cho thấy nơi đây từng là một phần của siêu lục địa Gondwana cổ đại với các đá biến chất 1,8-2 tỷ năm tại núi Chóp Chài, núi Mù U và đảo Nhất Tự Sơn. Đây là nguồn tư liệu khoa học quan trọng để nghiên cứu nền móng địa chất cổ cùng quá trình dịch chuyển lục địa của Trái đất.

Nhất Tự Sơn. (Ảnh: Huỳnh Lê Viễn Duy).

Công viên địa chất Phú Yên còn lưu giữ nhiều bằng chứng về hoạt động kiến tạo và sự biến đổi của môi trường tự nhiên qua các thời kỳ. Lưu vực sông Ba – hệ thống sông lớn kết nối Tây Nguyên với Biển Đông – phát triển dọc theo các cấu trúc kiến tạo quan trọng.

Hệ thống đứt gãy sâu, các nguồn nước nóng và những lớp trầm tích chứa hóa thạch thực vật góp phần phản ánh quá trình vận động của vỏ Trái Đất, sự biến đổi cổ môi trường và quá trình hình thành cảnh quan khu vực.

Sự đa dạng địa chất còn được thể hiện rõ qua mối liên hệ giữa miền núi, lưu vực sông, đồng bằng ven biển và đại dương.

Các quá trình phong hóa, xói mòn, vận chuyển và tích tụ vật liệu đã tạo nên hệ thống địa hình phong phú. Tiêu biểu như Gành Đá Đĩa không chỉ có giá trị thẩm mỹ nổi bật mà còn là bằng chứng trực quan về hoạt động magma và quá trình nguội đông của dung nham trong lịch sử địa chất khu vực.

Cận cảnh núi lửa Mái Nhà, thôn Sơn Trường, xã Sơn Thành, tỉnh Đắk Lắk. (Nguồn: BQL Công viên Địa chất Phú Yên).

Hệ thống địa hình ven biển Phú Yên phản ánh những quá trình địa chất trẻ hơn, vẫn đang tiếp diễn dưới tác động của sóng, dòng chảy, thủy triều và sự vận chuyển trầm tích. Một trong những biểu hiện rõ nét là đảo Nhất Tự Sơn và doi cát tự nhiên nối đảo với bờ trong vịnh Xuân Đài.

Doi cát Nhất Tự Sơn được hình thành do sự tương tác lâu dài giữa khối đảo đá, sóng biển, dòng chảy ven bờ, nguồn trầm tích và đặc điểm địa hình đáy biển. Doi cát không hoàn toàn cố định mà thường xuyên được điều chỉnh theo mùa và chế độ thủy triều, phản ánh sinh động quá trình vận chuyển, bồi tụ và tái phân bố trầm tích trong môi trường biển nông.

Trên đảo Nhất Tự Sơn ghi nhận dấu vết ngấn biển cổ, có ý nghĩa đối với việc nghiên cứu biến động mực nước biển và quá trình phát triển địa hình ven bờ.

Sự kết hợp giữa khối đá cổ, ngấn biển, doi cát nối đảo, thảm rừng tự nhiên và cảnh quan vịnh tạo nên một chỉnh thể hài hòa, hội tụ các giá trị khoa học địa chất, địa mạo, sinh thái và thẩm mỹ, có ý nghĩa đối với nghiên cứu, giáo dục, bảo tồn và phát triển du lịch địa chất bền vững.

Với lịch sử địa chất kéo dài hàng tỷ năm và sự đa dạng của các thành tạo đá, hệ thống núi – sông – đồng bằng – biển liên kết chặt chẽ và những cảnh quan ven bờ giàu giá trị, Công viên địa chất Phú Yên được kỳ vọng sẽ trở thành Công viên địa chất toàn cầu UNESCO trong tương lai.

Đây không chỉ là cơ hội quảng bá hình ảnh vùng đất phía Đông Đắk Lắk ra thế giới mà còn tạo thêm động lực cho bảo tồn di sản, phát triển du lịch và thúc đẩy kinh tế – xã hội theo hướng bền vững.

Quỳnh Chi

     

---

---

     

---

---