Nhà nghiên cứu Bảo Thơ.
Hội thảo khoa học “Thân thế, sự nghiệp Quan Chàng Lê Hùng Ánh và dòng họ Lê trong dòng chảy lịch sử thời Hậu Hùng Vương” diễn ra ngày 18 tháng 5 năm 2026 tại Hội trường UBND phường Âu Cơ, tỉnh Phú Thọ. Hội thảo do UBND phường Âu Cơ; Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh Phú Thọ; Hội Khoa học Lịch sử tỉnh Phú Thọ phối hơp tổ chức.
Hội thảo khoa học “Thân thế, sự nghiệp Quan Chàng Lê Hùng Ánh và dòng họ Lê trong dòng chảy lịch sử thời Hậu Hùng Vương” đã diễn ra trong không khí trang trọng với sự tham dự của các vị lãnh đạo, đại diện lãnh đạo các cơ quan như: Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh Phú Thọ; Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh Phú Thọ; Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch; Sở Dân tộc và Tôn giáo; Trường Đại học Hùng Vương, Bảo tàng Hùng Vương; Lãnh đạo Hội Khoa học Lịch sử tỉnh Phú Thọ… Đặc biệt, Hội thảo đã quy tụ đông đảo các nhà khoa học, nhà nghiên cứu lịch sử, văn hóa, tín ngưỡng dân gian thuộc Viện Sử học Việt Nam, Viện Nghiên cứu Hán Nôm, Viện Nhân học Văn hoá, Viện Nghiên cứu Văn hóa Thăng Long, Nhóm Nghiên cứu Di sản Văn hoá Đền miếu Việt… cùng các cơ quan báo chí, truyền thông.
Quang cảnh buổi Hội thảo khoa học “Thân thế, sự nghiệp Quan Chàng Lê Hùng Ánh và dòng họ Lê trong dòng chảy lịch sử thời Hậu Hùng Vương”.
Thời đại Hùng Vương – Hậu Hùng Vương giữ vị trí đặc biệt quan trọng trong tiến trình hình thành và phát triển của lịch sử dân tộc Việt Nam. Đây không chỉ là giai đoạn đặt nền móng cho cấu trúc quốc gia sơ khai, mà còn kiến tạo những giá trị căn bản về văn hóa, xã hội, chính trị, tín ngưỡng, kinh tế và quân sự, những yếu tố có ý nghĩa định hình đối với sự hình thành và vận hành của các thiết chế nhà nước Việt Nam trong các thời kỳ lịch sử tiếp theo.
Với sức phát triển mạnh mẽ và toàn diện, thời đại Hùng Vương – Hậu Hùng Vương đã tạo nên một không gian văn minh đặc sắc, có sức lan tỏa sâu rộng trong khu vực. Những thành tựu mà thời đại này để lại không chỉ phản ánh trí tuệ và bản lĩnh của cộng đồng cư dân Việt cổ, mà còn trở thành nguồn cảm hứng và niềm tự hào xuyên suốt chiều dài lịch sử dân tộc cho đến ngày nay.
Xuất phát từ nhận thức đó, nhóm các nhà nghiên cứu của Viện Nhân học Văn hóa, dưới sự dẫn dắt của Viện trưởng là PGS.TS Đỗ Lai Thúy đã dành nhiều tâm huyết và trách nhiệm khoa học trong quá trình tổ chức Hội thảo khoa học “Thân thế, sự nghiệp Quan Chàng Lê Hùng Ánh và dòng họ Lê trong dòng chảy lịch sử thời Hậu Hùng Vương”. Đây đồng thời là một trong những hoạt động học thuật trọng điểm của Viện Nhân học Văn hóa trong năm 2026.
Phát biểu tại hội thảo, PGS.TS Đỗ Lai Thúy – Viện trưởng Viện Nhân học Văn hóa đánh giá cao ý nghĩa khoa học và văn hóa của chuyên đề “Thân thế, sự nghiệp Quan Chàng Lê Hùng Ánh và dòng họ Lê trong dòng chảy lịch sử thời Hậu Hùng Vương”. Ông cho rằng việc nghiên cứu về Quan Chàng Lê Hùng Ánh không chỉ đơn thuần là tìm hiểu về một nhân vật lịch sử hay huyền sử, mà sâu xa hơn còn là hành trình đi tìm những lớp trầm tích văn hóa của người Việt cổ trong buổi đầu dựng nước.
Theo PGS.TS Đỗ Lai Thúy, trong tâm thức dân gian Việt Nam, những nhân vật được nhân dân tôn thờ qua nhiều thế hệ thường không chỉ tồn tại như một con người cụ thể mà đã trở thành biểu tượng văn hóa mang sức sống cộng đồng. Hình tượng Quan Chàng Lê Hùng Ánh vì thế cần được nhìn nhận trong không gian rộng lớn của tín ngưỡng thờ Tổ tiên, tín ngưỡng anh hùng dân tộc và dòng chảy văn hóa Hùng Vương – Hậu Hùng Vương. Ông nhấn mạnh rằng chính sự lưu truyền bền bỉ trong dân gian qua thần tích, lễ hội, đền miếu và gia phả đã tạo nên giá trị trường tồn của nhân vật này trong đời sống văn hóa dân tộc.
PGS.TS Đỗ Lai Thúy cũng khẳng định rằng việc tổ chức Hội thảo là một hoạt động có ý nghĩa thiết thực, không chỉ góp phần bổ sung tư liệu cho giới nghiên cứu mà còn giúp cộng đồng dòng họ Lê thêm gắn kết, thêm tự hào về cội nguồn lịch sử của mình. Theo ông, việc bảo tồn và phát huy các giá trị liên quan đến Quan Chàng Lê Hùng Ánh cũng chính là góp phần gìn giữ ký ức văn hóa dân tộc trong đời sống hiện đại hôm nay.
Nhà nghiên cứu Nguyễn Văn Sơn – Phó Viện trưởng Viện Nhân học Văn hóa đã có những phát biểu tham luận vô cùng sâu sắc tại Hội thảo, trong đó nêu rõ: “Với tất cả các quan niệm nêu trên trong bài tham luận “Lê Hùng Ánh trong mối liên hệ giữa huyền thoại và lịch sử”, với tư cách là các giả thuyết khoa học có tính phỏng đoán khoa học. Và chúng tôi quan niệm, từ phỏng đoán khoa học đến chứng minh khoa học thực chứng còn là một khoảng cách khá xa. Song chúng tôi, quan niệm, hiện tại các giả thuyết sẽ tồn tại bên nhau, góp phần soi sáng cho nhau, làm giàu cho nhận thức của chúng ta về văn hóa lịch sử của tổ tiên, của dân tộc Việt Nam. Và, không giả thuyết nào loại trừ, phủ định hoàn toàn giả thuyết nào, khi mà giới nghiên cứu chưa chứng minh được giả thuyết nào là duy nhất đúng, hay tiệm cận hoàn toàn đến chân lí. Đồng thời chúng tôi ủng hộ quan điểm của Hội đồng gia tộc họ Lê toàn quốc tôn vinh nhân vật lịch sử Quan Chàng Ánh – Lê Hùng Ánh là ông Tổ (biểu tượng), của Hội đồng gia tộc dòng họ Lê toàn quốc. Chúng tôi cũng luôn luôn lưu ý rằng, nhân vật lịch sử Quan Chàng Ánh – Lê Hùng Ánh, không phải là thủy tổ lịch sử khởi đầu cho dòng tộc, tông tộc họ Lê toàn quốc, theo nghĩa, là người đầu tiên sinh thành khai sáng danh tính họ Lê. Mà chỉ xem Ngài là ông Tổ có tính biểu tượng, có nguồn gốc hoàng tộc cao quý, có công phò vua Hùng giúp nước cứu đời, nhằm giáo dục đạo lí nhân nghĩa sâu rộng, phổ quát đến toàn xã hội.
Một lần nữa, chúng tôi (Viện Nhân học Văn hóa), hoàn toàn đồng tình và ủng hộ việc tôn vinh, tri ân nhân vật lịch sử Quan Chàng Ánh – Lê Hùng Ánh là ông Tổ biểu tượng đầy thành kính và tự hào của dòng tộc, tông tộc họ Lê nói riêng, đồng thời là nhân vật lịch sử đáng tự hào của lịch sử dân tộc Việt Nam nói chung.”
Tại Hội thảo, còn có các phát biểu tham luận của: TS. Nguyễn Hữu Mùi – nguyên phó Viện Trưởng Viện nghiên cứu Hán Nôm; Nhà nghiên cứu Thích Tâm Hiệp – Nhóm Nghiên cứu di sản văn hóa Đền Miếu Việt – Viện Nghiên cứu Văn hóa Tín ngưỡng Việt Nam; PGS.TS Nguyễn Đức Nhuệ – nguyên Viện Trưởng Viện Sử học Viện hàn Lâm KHXH Việt Nam; Ths. Nguyễn Đức Tố Lưu – Trưởng Ban nghiên cứu Lịch sử, Viện Nghiên cứu Văn hóa Tín ngưỡng Việt Nam; TS Lê Văn Nho – Bí thư Đảng ủy Trường Đại học Kỹ Thuật Y Dược Đà Nẵng; Thiền sư Lê Mạnh Thát – Phó Viện trưởng Viện nghiên cứu Phật học Việt Nam tại Thành phố Hồ Chí Minh…
Các tham luận và ý kiến tại Hội thảo đã góp phần làm sáng rõ thân thế, sự nghiệp cũng như vai trò đặc biệt của Quan chàng Lê Hùng Ánh trong tiến trình lịch sử dân tộc từ thời đại Hùng Vương đến thời kỳ Hậu Hùng Vương, đồng thời khẳng định vị thế của Ngài như một vị Thủy tổ linh thiêng của dòng họ Lê Việt Nam.
Các tham luận đã tiếp cận vấn đề từ nhiều góc độ khác nhau, góp phần làm nổi bật vị trí của Quan Chàng Lê Hùng Ánh trong dòng chảy lịch sử và văn hóa thời Hậu Hùng Vương. Nhiều tham luận tập trung phân tích bối cảnh lịch sử, văn hóa của thời kỳ Hậu Hùng Vương, cho rằng đây là giai đoạn quan trọng trong quá trình định hình bản sắc dân tộc Việt cổ. Trong bối cảnh ấy, hình tượng Quan Chàng Lê Hùng Ánh được xem như biểu tượng của tinh thần quy tụ cộng đồng, mở mang vùng đất và giữ gìn những giá trị nền tảng của xã hội buổi đầu dựng nước. Các ý kiến đều nhấn mạnh rằng việc nhân dân nhiều nơi còn lưu giữ thần tích, thần sắc, truyền thuyết và các nghi lễ thờ phụng liên quan đến Lê Hùng Ánh chính là minh chứng sinh động cho sức sống bền bỉ của ký ức văn hóa dân gian.
Một số tham luận đi sâu vào nghiên cứu dòng họ Lê trong tiến trình lịch sử dân tộc, khẳng định đây là một dòng họ có truyền thống lâu đời, gắn bó mật thiết với sự nghiệp dựng nước và giữ nước qua nhiều thời kỳ. Từ thời đại Hùng Vương đến các triều đại phong kiến về sau, dòng họ Lê đã sản sinh nhiều nhân vật có đóng góp lớn cho đất nước trên các lĩnh vực chính trị, quân sự, văn hóa và học thuật. Các nhà nghiên cứu cho rằng việc tìm hiểu cội nguồn dòng họ Lê không chỉ có ý nghĩa đối với riêng cộng đồng họ Lê mà còn góp phần bổ sung thêm nhận thức về lịch sử hình thành cộng đồng dân tộc Việt Nam.
Nhiều ý kiến cũng đề cập tới giá trị của hệ thống di sản liên quan đến Quan Chàng Lê Hùng Ánh như đền thờ, thần phả, gia phả, lễ hội và các hình thức sinh hoạt tín ngưỡng dân gian còn được bảo tồn ở nhiều địa phương. Theo các nhà nghiên cứu, đây là nguồn tư liệu quý cần tiếp tục được khảo cứu, sưu tầm và bảo tồn một cách bài bản nhằm phát huy giá trị trong đời sống văn hóa đương đại.
Nhà nghiên cứu Bảo Thơ (bìa trái) và Đại tá, nhà văn Phùng Văn Khai.
Các tham luận tại Hội thảo không chỉ góp phần làm rõ hơn thân thế, sự nghiệp Quan Chàng Lê Hùng Ánh mà còn mở ra nhiều hướng nghiên cứu mới về mối liên hệ giữa lịch sử, huyền sử, tín ngưỡng dân gian và sự hình thành các dòng họ lớn trong lịch sử Việt Nam. Qua đó, Hội thảo đã khẳng định ý nghĩa sâu sắc của việc gìn giữ di sản văn hóa cội nguồn, hun đúc tinh thần đoàn kết và niềm tự hào dân tộc cho các thế hệ hôm nay và mai sau.
Hội thảo khoa học “Thân thế, sự nghiệp Quan Chàng Lê Hùng Ánh và dòng họ Lê trong dòng chảy lịch sử thời Hậu Hùng Vương” không chỉ có ý nghĩa khoa học mà còn mang giá trị văn hóa và tinh thần sâu sắc. Đây là dịp để con cháu họ Lê cùng hướng về cội nguồn, tri ân công đức tiền nhân, đồng thời tiếp tục gìn giữ và phát huy những giá trị lịch sử, văn hóa tốt đẹp mà cha ông để lại. Những ý kiến tâm huyết của các nhà khoa học tại Hội thảo đã góp phần khẳng định rằng Quan chàng Lê Hùng Ánh là một biểu tượng văn hóa – lịch sử giàu ý nghĩa, gắn liền với truyền thống dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam từ thời đại Hùng Vương cho tới hôm nay.
