Nhất quán đường lối, sách lược mang tầm tổng thể về xây dựng và phát triển văn hóa, mỗi địa phương lại có chủ trương, chính sách riêng, phù hợp với thế mạnh và điều kiện thực tiễn đặc thù, từ đó phát huy sức mạnh bản sắc trong tiến trình hội nhập, phát triển nhanh và bền vững.
Dựa trên những giá trị đặc thù
Hệ thống di sản thiên nhiên, văn hóa của nước ta nằm trải dài khắp các địa phương. Sắc thái phong phú của từng cộng đồng làm đa dạng bức tranh văn hóa dân tộc. Đó chính là tài nguyên quý giá, nguồn lực để phát triển kinh tế – xã hội, gia tăng sức mạnh mềm cho mỗi địa phương, đất nước. Bởi vậy, khai thác nguồn lực văn hóa cho mục tiêu phát triển bền vững không chỉ là câu chuyện mang tầm quốc gia mà trước hết thuộc về sứ mệnh của mỗi tỉnh, thành phố và mỗi cộng đồng.
Nhận thức tầm quan trọng của phát triển văn hóa, nhiều địa phương tập trung nhận diện, định vị lại các giá trị nổi trội, riêng có, từ đó đưa ra quyết sách, đường hướng phát triển văn hóa phù hợp. Phú Thọ là vùng đất cội nguồn, nơi các vua Hùng dựng nước Văn Lang – nhà nước đầu tiên của dân tộc. Những năm qua, các chính sách đầu tư, phát triển văn hóa ở tỉnh dành ưu tiên bảo vệ và phát huy giá trị di sản gắn với Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương.
Theo đó, Phú Thọ đã ban hành, thực thi chính sách bảo vệ, phục hồi không gian thờ tự, những nghi lễ, diễn xướng liên quan và khuyến khích việc trao truyền, thực hành nghi lễ, tín ngưỡng cho các thế hệ, đưa giáo dục di sản vào trường học… Đồng thời, có nhiều biện pháp nâng cao ý thức trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước, chính quyền địa phương và cộng đồng dân cư trong bảo tồn và phát huy giá trị di sản. Phú Thọ đã xây dựng đề án “Xây dựng Việt Trì trở thành thành phố lễ hội về với cội nguồn dân tộc Việt Nam”, chú trọng bảo tồn và phát huy hai di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại trên địa bàn là Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương và hát Xoan.
Bắc Ninh cũng đã ban hành nhiều văn bản, chính sách về phát triển văn hóa, tạo cơ sở chính trị, pháp lý quan trọng để các cấp, ngành bố trí nguồn lực và huy động nguồn lực xã hội xây dựng, phát triển văn hóa gắn với hệ thống di sản và dấu ấn về bản sắc đặc trưng Bắc Ninh – Kinh Bắc. Đây là một trong những tỉnh đi đầu về chính sách tôn vinh, đãi ngộ nghệ nhân, nghệ sĩ chuyên nghiệp. Tỉnh hỗ trợ trực tiếp các làng quan họ gốc, làng quan họ thực hành, các câu lạc bộ quan họ tiêu biểu…, qua đó khích lệ, động viên nghệ sĩ, diễn viên, nghệ nhân thêm hăng say trong nghề, tích cực cống hiến, truyền dạy, phát huy giá trị di sản trong đời sống cộng đồng, khích lệ tầng lớp nghệ nhân kế cận tích cực bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa. Ngày 4.4.2022, UBND tỉnh ban hành văn bản rà soát, đánh giá hệ thống chính sách này, từ kết quả rà soát tiếp tục ban hành 7 chính sách liên quan, nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển văn hóa trong tình hình mới.
Hà Nội hướng đến làm bật lên giá trị tổng hòa, thông qua chính sách xây dựng, phát triển “Thành phố sáng tạo” đậm bản sắc Hà Nội. Nguồn: hanoimoi.com.vn
Đánh thức các nguồn tài nguyên
Với kho tài nguyên giá trị văn hóa truyền thống, mục tiêu Hà Nội hướng đến là làm bật lên giá trị tổng hòa, thông qua định hướng xây dựng “Thành phố sáng tạo” đậm bản sắc Hà Nội, phát huy các trụ cột tài nguyên văn hóa như: Di sản văn hóa vật thể và phi vật thể, di sản thiên nhiên, sản phẩm và dịch vụ văn hóa… Nhiều chính sách khuyến khích, tạo điều kiện thu hút tổ chức công – tư, các đơn vị nghiên cứu, bước đầu tạo động lực để Hà Nội chuyển mình ở lĩnh vực thiết kế, góp phần tái sinh, đánh thức các nguồn tài nguyên, phát triển các sản phẩm dịch vụ công nghiệp văn hóa. Thành phố còn tổ chức cuộc thi Thiết kế không gian sáng tạo, thu thập nhiều ý tưởng, gợi ý về xây dựng không gian sáng tạo…
Trong khi đó, coi phát triển công nghiệp văn hóa làm động lực nội sinh góp phần phát triển kinh tế – xã hội, TP. Hồ Chí Minh chú trọng phát triển không gian văn hóa thể hiện xứng tầm một đô thị đặc biệt, động lực cho sự phát triển của vùng kinh tế trọng điểm phía Nam. Giai đoạn 2021 – 2030, TP. Hồ Chí Minh định hướng tập trung xây dựng hệ sinh thái âm nhạc và điện ảnh phát triển để đáp ứng những nội dung cơ bản về bảo vệ bản quyền, xây dựng chiến lược phát hành sản phẩm văn hóa nghệ thuật phù hợp, nâng cao hiệu quả doanh thu từ hoạt động biểu diễn và điện ảnh…
Nhiều địa phương cũng nhất quán quan điểm coi văn hóa là nguồn lực cho phát triển, đầu tư mạnh mẽ cho các lĩnh vực văn hóa được xác định là mũi nhọn. Có thể kể thêm Đắk Lắk với loạt chính sách bảo tồn di sản không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên, hỗ trợ, tôn vinh nghệ nhân, bố trí nguồn lực bảo tồn và phát huy giá trị di sản trên địa bàn… Hay Lào Cai xác định đầu tư nguồn lực cho bảo tồn, phát huy giá trị của văn hóa truyền thống các dân tộc thiểu số là yếu tố then chốt quyết định thành công mục tiêu phát triển kinh tế – xã hội. Tỉnh đã ban hành hệ thống chính sách hỗ trợ phát triển du lịch gắn với bảo tồn, vừa khai thác, phát huy giá trị văn hóa truyền thống các dân tộc thiểu số, vừa đầu tư xây dựng, hoàn thiện các thiết chế văn hóa, đặc biệt ở vùng sâu, vùng xa…
Rõ ràng, dựa trên đặc thù địa lý, khác biệt trong tài nguyên văn hóa, các tỉnh, thành phố dành mối quan tâm, ưu tiên đầu tư cho từng lĩnh vực văn hóa nhất định. Từ đó, đề ra chính sách phù hợp, tháo gỡ vướng mắc, khơi thông những giá trị riêng có, phát triển văn hóa đúng với thế mạnh, tiềm lực và mang dấu ấn bản sắc. Đồng thời, gắn phát triển văn hóa với phát triển kinh tế – xã hội, nhiều chính sách cụ thể hướng tới việc vừa đẩy mạnh khai thác, bảo tồn và phát huy giá trị di sản thông qua tổ chức lễ hội, sự kiện tuyên truyền, quảng bá… cũng giúp lan tỏa tinh hoa văn hóa địa phương.
Thái Minh
