Trong quá khứ, những hậu quả nghiêm trọng do siêu núi lửa mang lại: nhiệt độ toàn cầu giảm mạnh, mùa màng thất bát, người dân chết đói, đại dịch tả lan rộng và hàng chục nghìn người tử vong.
Trong một diễn biến có vẻ trái ngược với trực giác, một thế giới ấm hơn có nghĩa là các vụ phun trào núi lửa lớn sẽ có tác động làm mát lớn hơn.
“Đó là bởi vì cách các hạt khí dung hình thành và cách chúng được vận chuyển hoàn toàn phụ thuộc vào khí hậu”, Thomas Aubry, nhà khoa học về núi lửa học vật lý tại Đại học Exeter cho biết.
Theo nhà khoa học Aubry, khi thế giới ấm lên, tốc độ không khí lưu thông trong khí quyển tăng lên, nghĩa là các hạt khí dung phân tán nhanh hơn và có ít thời gian phát triển hơn. Các hạt khí dung nhỏ hơn có thể phân tán ánh sáng mặt trời hiệu quả hơn các hạt lớn, nghĩa là tác động làm mát sẽ lớn hơn.
“Đại dương cũng đóng vai trò lớn. Khi bề mặt đại dương ấm lên, một lớp nước nhẹ hơn, ấm hơn nằm trên cùng. Điều này có nghĩa là các vụ phun trào làm mát không cân xứng với lớp trên cùng của đại dương và bầu khí quyển phía trên nó”, Stoffel cho biết.
Biến đổi khí hậu cũng có thể ảnh hưởng đến chính các hệ thống núi lửa. Băng tan có thể dẫn đến gia tăng các vụ phun trào, vì sự biến mất của băng sẽ làm giảm áp suất, điều này cũng khiến magma dâng lên nhanh hơn.
“Các nhà khoa học đã phát hiện rằng lượng mưa cực đoan hơn – do biến đổi khí hậu gây ra – có thể thấm sâu vào lòng đất, gây ra phản ứng với magma để kích hoạt vụ phun trào”, Aubry cho biết.
Khi thế giới vật lộn với tình trạng nóng lên toàn cầu, một giai đoạn làm mát nghe có vẻ tích cực. Tuy nhiên, các nhà khoa học lại cho rằng điều này ngược lại mới đúng.
Đầu tiên, các tác động chỉ là tức thời. Ước tính có khoảng 800 triệu người sống trong phạm vi khoảng 60 dặm tính từ một ngọn núi lửa đang hoạt động. Vì vậy, một vụ phun trào lớn có thể xóa sổ toàn bộ một thành phố. Ví dụ, hiện tượng núi lửa Campi Flegrei đã có dấu hiệu trở lại. Khu vực này nằm ngay phía tây thành phố Naples của Ý, nơi sinh sống của khoảng 1 triệu người.
Về lâu dài, tác động có thể là thảm khốc. Nhiệt độ giảm 1 độ C có vẻ nhỏ, nhưng đó là mức trung bình.
“Nếu chúng ta nhìn vào một số khu vực nhất định, tác động sẽ lớn hơn nhiều”, May Chim, một nhà khoa học về Trái đất tại Đại học Cambridge cho biết.
Okmok ở Alaska, phun trào vào năm 43 trước Công nguyên có thể làm mát một số vùng ở Nam Âu và Bắc Phi tới 7 độ C hoặc 13 độ F.
Theo phân tích gần đây của công ty bảo hiểm Lloyd’s, thời tiết lạnh hơn, ít ánh sáng mặt trời hơn và lượng mưa thay đổi có thể ảnh hưởng đến nhiều quốc gia sản xuất lương thực cùng một lúc, bao gồm Mỹ, Trung Quốc và Nga, gây ảnh hưởng đến an ninh lương thực toàn cầu và có khả năng dẫn đến căng thẳng chính trị, thậm chí là chiến tranh.
Sự làm mát sẽ không làm giảm đi biến đổi khí hậu. Trong vòng vài năm, hành tinh sẽ trở lại như trước.
Đợt phun trào tiếp theo có thể xảy ra ở bất cứ đâu. Các nhà khoa học đang theo dõi một số khu vực như Indonesia, một trong những khu vực có hoạt động núi lửa mạnh nhất hành tinh, hoặc Yellowstone, ở phía Tây Mỹ, nơi chưa từng trải qua một đợt phun trào lớn nào trong hàng trăm nghìn năm.
“Nhưng đợt nào tiếp theo và khi nào – vẫn không thể dự đoán được”, nhà khoa học Stoffe nói.
Các vụ phun trào núi lửa lớn không thể ngăn ngừa được, nhưng có nhiều cách để chuẩn bị. Ông Stoffel kêu gọi các chuyên gia đánh giá các kịch bản xấu nhất, tiến hành các cuộc thử nghiệm ứng suất và đưa ra các kế hoạch: mọi thứ từ sơ tán đến các nỗ lực cứu trợ và đảm bảo nguồn cung cấp thực phẩm.
“Mặc dù một số người có thể nói rằng khả năng một vụ phun trào lớn rất ít khả năng xảy ra, nhưng thực sự không phải là không xảy ra. Điều quan trọng là chúng ta vẫn chưa chuẩn bị cho những tác động nghiêm trọng đó, mà đơn giản chỉ mới bắt đầu hình dung được những gì có thể xảy ra”, ông Stoffel nói thêm./.
