Nhà nghiên cứu Tuệ Nhã.
KIÊN ĐỊNH CHIỀU SÂU HỌC THUẬT – MỞ RỘNG KHÔNG GIAN ỨNG DỤNG NHÂN HỌC
Trong không khí hào hứng, vui tươi phấn khởi của ngày đầu tiên bước sang năm mới 2026, tại một không gian trang trọng, cởi mở và giàu tinh thần học thuật, Viện Nhân học Văn hóa đã tổ chức Buổi Tổng kết hoạt động năm 2025, nhằm nhìn lại chặng đường một năm nghiên cứu – đào tạo – hợp tác khoa học, đồng thời xác định phương hướng phát triển cho giai đoạn tiếp theo.
Buổi tổng kết do Đại tá, nhà văn Phùng Văn Khai dẫn dắt và điều phối chương trình, với sự tham dự của PGS.TS. Đỗ Lai Thúy – Viện trưởng Viện Nhân học Văn hóa, các nhà khoa học, chuyên gia, đối tác, cộng tác viên cùng toàn thể cán bộ, nghiên cứu viên, học viên của Viện.
Đại tá, nhà văn Phùng Văn Khai phát biểu, dẫn dắt và điều phối chương trình.
MỘT NĂM THÁCH THỨC – NHƯNG KIÊN ĐỊNH CON ĐƯỜNG KHOA HỌC
Phát biểu đề dẫn chương trình, Đại tá, nhà văn Phùng Văn Khai nhấn mạnh: đối với một viện nghiên cứu ngoài công lập, thành quả không chỉ được đo bằng số lượng đề tài hay công bố, mà quan trọng hơn là chiều sâu tư duy khoa học, sự trung thành với các giá trị học thuật cốt lõi và khả năng đặt con người vào trung tâm của mọi tiếp cận nghiên cứu.
Năm 2025 được đánh giá là một năm nhiều khó khăn khi bối cảnh kinh tế – xã hội biến động, nguồn lực nghiên cứu hạn chế, trong khi nhân học văn hóa vẫn là lĩnh vực còn tương đối mới trong nhận thức xã hội. Tuy nhiên, Viện Nhân học Văn hóa đã tiếp tục khẳng định bản lĩnh học thuật, kiên định con đường nghiên cứu chiều sâu, lấy tri thức hàn lâm làm nền tảng và từng bước mở rộng không gian ứng dụng khoa học vào đời sống thực tiễn.
Phát biểu chỉ đạo, định hướng phát triển Viện của PGS.TS. Đỗ Lai Thúy – Viện trưởng Viện Nhân học Văn hóa.
VAI TRÒ DẪN DẮT HỌC THUẬT CỦA PGS.TS. ĐỖ LAI THÚY
Một điểm nhấn xuyên suốt chương trình là sự ghi nhận vai trò của PGS.TS. Đỗ Lai Thúy, Viện trưởng – linh hồn học thuật của Viện. Với uy tín khoa học lớn, tư duy khai phóng và tinh thần đổi mới, ông không chỉ điều hành Viện về mặt tổ chức mà còn là điểm tựa trí tuệ, nguồn cảm hứng học thuật cho đội ngũ nghiên cứu viên, đặc biệt là các nhà nghiên cứu trẻ.
Sự kết hợp giữa một học giả lão luyện và một tập thể trẻ trung, năng động, giàu khát vọng đã tạo nên bản sắc riêng của Viện Nhân học Văn hóa trong đời sống nghiên cứu hiện nay: nghiêm túc về học thuật, cởi mở trong tư duy và linh hoạt trong triển khai.
Nhà nghiên cứu Tuệ Nhã phát biểu.
NHIỀU HOẠT ĐỘNG NGHIÊN CỨU – CÔNG BỐ – ĐÀO TẠO NỔI BẬT
Báo cáo tổng kết cho thấy, trong năm 2025, Viện đã triển khai nhiều đề tài nghiên cứu khoa học, từ nghiên cứu văn hóa – lịch sử, nhân học đô thị, nhân học cộng đồng, đến truyền thông văn hóa và các nghiên cứu ứng dụng phục vụ phát triển du lịch, bảo tồn di sản.
Viện tiếp tục kiên định phương pháp tiếp cận nhân học văn hóa, chú trọng điền dã, phân tích bối cảnh và đời sống cụ thể của con người, tránh các nghiên cứu khái quát chung chung. Nhiều công trình đã được công bố trên các tạp chí khoa học trong nước và quốc tế; các nhóm nghiên cứu trẻ xuất bản chuyên khảo, tham gia hơn 20 hội thảo khoa học chuyên ngành.
Trong lĩnh vực đào tạo – bồi dưỡng, Viện tổ chức các lớp phương pháp nhân học, dân tộc học hình ảnh, phân tích dữ liệu định tính; hỗ trợ hướng dẫn luận văn, luận án thông qua hợp tác với các trường đại học. Qua đó, góp phần mở rộng cộng đồng nhân học Việt Nam, đặc biệt trong giới nghiên cứu trẻ.
MỞ RỘNG HỢP TÁC – KHẲNG ĐỊNH UY TÍN CHUYÊN MÔN
Năm 2025 cũng ghi nhận những bước tiến trong hợp tác trong nước và quốc tế. Viện tăng cường kết nối với các trường đại học, viện nghiên cứu, tổ chức văn hóa – giáo dục và các tổ chức xã hội. Các đối tác đánh giá cao Viện ở tính chuyên môn sâu, tư duy đổi mới và khả năng triển khai nghiên cứu linh hoạt, hiệu quả.
Nhà nghiên cứu Tuệ Nhã (bìa trái) và PGS.TS. Đỗ Lai Thúy (giữa) trao phần thưởng cho 7 cá nhân có những đóng góp xuất sắc trong hoạt động nghiên cứu, đào tạo và xây dựng Viện năm 2025.
THẲNG THẮN NHÌN NHẬN KHÓ KHĂN – XÁC ĐỊNH HƯỚNG ĐI BỀN VỮNG
Bên cạnh thành tựu, buổi tổng kết cũng dành thời gian thẳng thắn nhìn nhận các thách thức: tự chủ tài chính hoàn toàn; phát triển nguồn nhân lực chuyên sâu; nâng cao nhận thức xã hội về giá trị của nhân học văn hóa; và áp lực cạnh tranh học thuật.
Trên cơ sở đó, Viện xác định các định hướng trọng tâm cho năm tới:
- Đẩy mạnh nghiên cứu chuyên sâu và các hướng mới như nhân học số, nhân học đô thị, nhân học môi trường;
- Mở rộng hệ sinh thái đào tạo – seminar – workshop;
- Tăng cường các dự án ứng dụng có tác động xã hội;
- Bồi dưỡng đội ngũ trẻ, hình thành các nhóm nghiên cứu chuyên sâu
Từ trái sang: Nhà nghiên cứu Tuệ Nhã, nhà thơ Hoàng Liên Sơn và nhà nghiên cứu Bảo Thơ.
VINH DANH NHỮNG ĐÓNG GÓP XUẤT SẮC – GHI NHẬN TỪ GIỚI HỌC THUẬT
Tại chương trình, Viện đã trao phần thưởng cho 7 cá nhân có những đóng góp xuất sắc trong hoạt động nghiên cứu, đào tạo và xây dựng Viện năm 2025 – như một sự ghi nhận xứng đáng cho tinh thần dấn thân và trách nhiệm học thuật.
Đặc biệt, TS Nguyễn Hữu Sơn – Viện phó Viện Văn học Việt Nam đã có phát biểu đánh giá cao nỗ lực của Viện Nhân học Văn hóa trong suốt một năm qua, ghi nhận đây là một mô hình viện nghiên cứu ngoài công lập giữ được bản sắc học thuật, nghiêm túc về chuyên môn và có nhiều đóng góp thực chất cho đời sống khoa học xã hội.
Ý kiến phát biểu của PGS. TS La Khắc Hòa: Cho rằng Buổi Tổng kết hoạt động năm 2025 hôm nay không chỉ mang ý nghĩa nhìn lại một năm làm việc, mà còn là dịp để khẳng định một tinh thần khoa học nghiêm túc và một lựa chọn học thuật có ý thức. Trong bối cảnh khoa học xã hội đang chịu nhiều áp lực về cơ chế, nguồn lực và cả xu hướng giản lược tri thức, việc một viện nghiên cứu ngoài công lập như Viện Nhân học Văn hóa kiên định theo đuổi chiều sâu học thuật là điều rất đáng trân trọng.
Nhìn vào những gì Viện đã làm được trong năm qua, tôi ấn tượng không phải ở số lượng đề tài hay hoạt động, mà ở cách Viện giữ vững phương pháp tiếp cận nhân học văn hóa: tôn trọng điền dã, coi trọng bối cảnh, đặt con người cụ thể vào trung tâm của nghiên cứu. Đây là nền tảng cốt lõi để nhân học không trở thành những diễn ngôn trừu tượng, mà thực sự góp phần lý giải đời sống xã hội đương đại.
Viện cũng đã cho thấy một nỗ lực đáng ghi nhận trong việc kết hợp giữa nghiên cứu hàn lâm và mở rộng không gian ứng dụng khoa học, từ bảo tồn di sản, phát triển văn hóa đến các vấn đề đô thị và cộng đồng. Sự thận trọng nhưng không khép kín trong cách tiếp cận này thể hiện bản lĩnh học thuật và tầm nhìn dài hạn.
Tôi đặc biệt đánh giá cao vai trò dẫn dắt của PGS.TS. Đỗ Lai Thúy trong việc xây dựng một không gian học thuật cởi mở, nơi các nhà nghiên cứu trẻ được khuyến khích tư duy độc lập, tranh luận và dấn thân. Chính sự kết hợp giữa chiều sâu học giả và năng lượng của đội ngũ trẻ đã tạo nên bản sắc riêng của Viện. Tin rằng, với tinh thần đã được khẳng định trong năm 2025, Viện Nhân học Văn hóa sẽ tiếp tục phát triển bền vững và đóng góp ngày càng rõ nét cho đời sống khoa học xã hội Việt Nam.
Các nhà khoa học, chuyên gia, đối tác, cộng tác viên cùng toàn thể cán bộ, nghiên cứu viên, học viên của Viện chụp ảnh lưu niệm.
Nhìn lại năm 2025, chúng ta có quyền ghi nhận những nỗ lực nghiêm túc và bền bỉ của tập thể Viện Nhân học Văn hóa trong một bối cảnh không ít thách thức. Tuy nhiên, điều quan trọng hơn cả không phải là những gì đã đạt được, mà là cách chúng ta xác định con đường tiếp theo và kiên định đi trên con đường đó.
Trong năm tới, Viện Nhân học Văn hóa cần tiếp tục giữ vững nguyên tắc nền tảng: làm nhân học như một khoa học của sự thấu hiểu, đặt con người cụ thể trong bối cảnh lịch sử – văn hóa – xã hội cụ thể vào trung tâm nghiên cứu. Viện không chạy theo số lượng đề tài hay hình thức bề ngoài, mà tập trung xây dựng những công trình có chiều sâu lý luận, chặt chẽ về phương pháp và có khả năng đối thoại học thuật lâu dài.
Bên cạnh đó, Viện sẽ mở rộng các hướng nghiên cứu mới như nhân học đô thị, nhân học môi trường, nhân học số, nhưng cần tiếp cận một cách thận trọng, tránh xu hướng “thời thượng hóa” khái niệm. Mọi đổi mới đều phải dựa trên nền tảng học thuật vững chắc.
Một nhiệm vụ trọng tâm khác là xây dựng và bồi dưỡng đội ngũ nghiên cứu trẻ. Viện cần tạo ra các nhóm nghiên cứu chuyên sâu, không gian seminar thường xuyên và môi trường tranh luận học thuật lành mạnh, nơi các nhà nghiên cứu trẻ được rèn luyện phương pháp, tư duy phản biện và đạo đức khoa học.
Song song với nghiên cứu hàn lâm, Viện sẽ từng bước mở rộng các dự án ứng dụng nhân học vào thực tiễn xã hội, nhưng luôn giữ nguyên tắc: ứng dụng không làm mất đi bản chất khoa học của nhân học.
Tôi tin rằng, với tinh thần kiên định, trung thực và trách nhiệm học thuật, Viện Nhân học Văn hóa sẽ tiếp tục phát triển bền vững và khẳng định vị thế của mình trong đời sống khoa học xã hội Việt Nam.
