Danh tướng triều Trần trong ba lần đại thắng Nguyên – Mông: [Kỳ II] – Tác giả: Nguyễn Trâm Anh

Những thiên tài chiến lược

1. Chiêu Văn vương Trần Nhật Duật

Trần Nhật Duật (1255-1330), là người con thứ sáu của vua Trần Thái Tông, một người học rộng hiểu nhiều, am hiểu về phong tục tập quán, tinh thông cầm kỳ thi hoạ và đặc biệt giỏi giao tiếp, biết nhiều thứ tiếng của các dân tộc và ngoài nước. Ông được phong tước Chiêu Văn vương năm 12 tuổi, như vậy ông là một trong những vị vương trẻ nhất của triều Trần.

Đại tá, nhà văn Phùng Văn Khai (bìa trái) tặng sách “Danh tướng triều Trần trong ba lần đại thắng Nguyên – Mông”.

Chiêu Văn vương Trần Nhật Duật là vị tướng quan trọng có công lao lớn trong việc “ổn định nền kinh tế, văn hoá, chính trị và ngoại giao của đất nước” trong suốt bốn đời vua. Với vốn tri thức uyên bác và sự trân trọng dành cho nghệ thuật dân tộc, ông đã trực tiếp xây dựng các nghi lễ cung đình, chế tác nhạc cụ và soạn lời cho các bài dân ca, góp phần định hình chiều sâu văn hoá nước ta. Đặc biệt, nhờ việc am hiểu tới bảy, tám ngôn ngữ cũng như văn hoá, phong tục của các dân tộc trong và ngoài nước cùng tài ngoại giao kiệt xuất mà ông đã thu phục được cả các tù trưởng phía Tây Bắc và danh tướng nhà Tống, biến họ trở thành những đồng minh trong cuộc đối đầu với một kẻ thù chung – quân Nguyên – Mông. Tác giả Phùng Văn Khai cũng nhận định rõ: “Tư duy của Trần Nhật Duật đã chứng minh tầm nhìn chiến lược sâu rộng và sự nhạy bén trong việc sử dụng nhân tài và địa thế”.

Đại tá, nhà văn Phùng Văn Khai (giữa) tại Trại sáng tác văn học về chiến tranh cách mạng và người lính.

Trong lần kháng chiến thứ hai, danh tướng bộc lộ tài năng quân sự xuất chúng qua nghệ thuật điều binh khiển tướng thong dong nhưng vô cùng chặt chẽ. Trong tác chiến với quân định, ông bảo toàn lực lượng bằng cách từng bước lui binh về Bạch Hạc, làm lễ tuyên thệ nâng cao sĩ khí, nắm vững ý đồ tác chiến toàn cục và đặc biệt là luôn tin tưởng vào sự tất thắng của đội quân chính nghĩa. Ở trận đánh then chốt của cuộc chiến – trận Hàm Tử, minh chứng cho tư duy quân sự lão luyện của ông nằm ở khả năng tác chiến thuỷ – bộ và thu phục lòng dân để giáng một đòn quyết định, tạo bước ngoặt cho cuộc kháng chiến. Tại đây, ông cũng đã vận dụng xuất sắc nghệ thuật “tâm lý chiến” bằng cách cho quân Tống mặc quân phục cũ ra trận, khiến quân Nguyên hoang mang, sợ hãi vì tưởng nhà Tống đã khôi phục. Lần thứ ba chinh chiến quân xâm lược, ông sát cánh cùng Quốc công Tiết chế Trần Hưng Đạo điều phối chiến lược, giữ vững vẹn toàn nền độc lập quốc gia.

Đại tá, nhà văn Phùng Văn Khai (mặc quân phục) và các bạn văn. 

Với hơn nửa thế kỷ cầm quân và phụng sự qua bốn đời vua, Chiêu Văn Vương Trần Nhật Duật đã tạc vào sử sách hình tượng một vị đại thần rường cột, văn võ toàn tài. Ông không chỉ là một danh tướng bách chiến bách thắng trên sa trường mà còn là bậc trí giả hiền minh, người đã tận tâm vun đắp và làm rạng rỡ các sắc thái văn hóa Đại Việt. Từ văn chương, âm nhạc đến ngôn ngữ, những đóng góp bền bỉ của ông đã trở thành nền tảng quan trọng cho sự hưng thịnh và sức sống mãnh liệt của nền văn hiến nước nhà suốt thời kỳ Đông A.

2.Nhân Huệ vương Trần Khánh Dư

Trong dòng dõi tôn thất nhà Trần, Nhân Huệ Vương Trần Khánh Dư nổi lên như một hiện tượng quân sự đặc biệt, được vua Trần khen ngợi là bậc trí dũng song toàn và nhận làm con nuôi (thiên tử nghĩa nam). Tuy nhiên, cuộc đời ông cũng đầy rẫy những biến động: đang ở đỉnh cao quyền lực, ông bị phế truất binh quyền và tịch thu toàn bộ tài sản vì tội thông dâm với công chúa. Ông phải lùi về ẩn dật tại vùng Chí Linh, làm nghề bán than trước khi được vua tin cẩn phục chức. Ông là minh chứng cho tư duy dụng nhân khoáng đạt của nhà Trần: gác lại những khiếm khuyết nhân cách để trọng dụng một tài năng mưu lược vào những thời khắc sinh tử của dân tộc.

Vai trò của Trần Khánh Dư trong kháng chiến chống Nguyên – Mông lần thứ ba mang tính quyết định chiến lược. Khi được Quốc công Tiết chế Trần Hưng Đạo giao trọng trách trấn giữ Vân Đồn, ông đã đại bại trước đạo quân hùng hậu của Ô Mã Nhi. Thế nhưng trước án tử, Trần Khánh Dư đã bộc lộ bản lĩnh của một dũng tướng khi xin “khất vài ba ngày để mưu lập công”. Với nhãn quan sắc sảo, ông nhận ra rằng quân Nguyên dù mạnh đến đâu thì điểm yếu chí tử vẫn nằm ở lương thảo. Chiến thắng Vân Đồn đánh tan đoàn thuyền lương của Trương Văn Hồ đã trực tiếp chặt đứt huyết mạch của giặc, đẩy quân địch vào thế bế tắc, tạo tiền đề cho đại thắng Bạch Đằng giang.

Nghệ thuật quân sự của Trần Khánh Dư là sự kết hợp giữa tính táo bạo, khả năng đánh tập kích và việc khôn khéo nắm bắt cơ hội. Ông nổi tiếng với tài đánh úp sau lưng địch, biết cách “chuyển bại thành thắng” bằng sự kiên nhẫn và khả năng tận dụng thời cơ tuyệt vời. Không chỉ là một võ tướng, ông còn là một văn sĩ khi viết lời tựa cho cuốn Vạn Kiếp tông bí truyền thư của Trần Quốc Tuấn. Những đúc kết của ông về thuật cầm quân: “Người giỏi cầm quân thì không bày trận, người giỏi bày trận thì không phải đánh, người giỏi đánh thì không thua, người khéo thua thì không chết” cho thấy một tư duy binh pháp đạt đến độ thượng thừa, vượt lên trên những hình thức dàn trận thông thường.

Đại tá, nhà văn Phùng Văn Khai (mặc quân phục) phát biểu.

Dẫu cuộc đời gây nhiều tranh cãi, trong khói lửa chiến tranh, ông vẫn là một “con chim ưng” dũng mãnh của triều Trần. Công lao tại Vân Đồn dù không che lấp những vết đen trong đời tư nhưng lại đưa ông trở thành một vị danh tướng đặc biệt, một người biết dùng cái tài để xoay chuyển vận mệnh sơn hà lúc lâm nguy.

3.Chiêu Minh Đại Vương Trần Quang Khải

Thái sư Trần Quang Khải – con trai thứ ba của vua Trần Thái Tông, vốn thông minh, giỏi văn võ từ sớm và được phong tước Chiêu Minh Đại vương.Trong hai cuộc kháng chiến chống quân Nguyên – Mông lần thứ hai (1285) và lần thứ ba (1288), Trần Quang Khải cùng với Quốc công Tiết chế Trần Quốc Tuấn trở thành hai “đại trụ cột” vững chãi nhất.

Ông coi bang giao là một mặt trận thực thụ để bảo vệ quốc gia ngay từ khi giặc chưa giáp mặt. Sau chiến thắng quân Nguyên – Mông lần đầu tiên, thấu hiểu chủ trương cần kéo dài thời gian để xây dựng sức dân thế nước của Quốc công Trần Quốc Tuấn, ông đã vận dụng chiến thuật ngoại giao vừa mềm mỏng vừa cứng rắn để trì hoãn cuộc chiến. Bản lĩnh của ông thể hiện ở thái độ điềm tĩnh hay việc ông khéo léo dùng các biện pháp thương lượng, cầu hòa để kéo dài thời gian, giúp Đại Việt chuẩn bị quốc lực và chí lực một cách vững chắc nhất. “Khi thì xin cầu hoà, khi thì dâng công chúa và thương lượng theo những điều kiện của giặc, thực chất là dùng kế hoãn binh”. Với ông, ngoại giao không chỉ là ngôn từ mà là công cụ để khiến kẻ thù từ kiêu ngạo dẫn đến khinh suất, sa vào bẫy mai phục của ta. Chiều sâu trong bản lĩnh của ông chính là sự bền bỉ chuẩn bị quốc lực và trí lực một cách toàn diện cho một cuộc kháng chiến trường kỳ.

Trên chiến trường, Thượng tướng Trần Quang Khải là nỗi kinh hoàng của quân Nguyên với lối đánh linh hoạt, biến hóa. Ông cùng tướng quân Phạm Ngũ Lão liên tục xé nhỏ và tập kích khiến đại quân của địch mất phương hướng, rơi vào tình trạng “mất ăn mất ngủ” trước sức ép quấy rối ngày đêm. Sự kết hợp tài tình giữa trí tuệ của một nhà ngoại giao và mưu lược của một dũng tướng đã đưa Trần Quang Khải trở thành trụ cột không thể thay thế, góp phần quyết định vào những bản khải hoàn ca vĩ đại của dân tộc.

Thái sư Trần Quang Khải hội tụ đầy đủ tinh hoa cốt cách con người Đại Việt: đó là sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa phong thái mềm dẻo, uyển chuyển trong ứng biến với một bản lĩnh kiên định, quyết liệt đến cùng vì vận mệnh Tổ quốc và hạnh phúc của nhân dân. Ông chính là mẫu hình tướng lĩnh hiếm có trong suốt chiều dài lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc – một trí tuệ lớn biết dùng cái “nhu” của văn hóa để chế ngự cái “cương” của bạo lực.

Nếu kỳ trước chúng ta đã thấy một nền móng kỷ cương được xây dựng bởi những trụ cột triều đình, thì qua chân dung của Trần Nhật Duật, Trần Khánh Dư và Trần Quang Khải, ta lại thấy một diện mạo khác của hào khí Đông A: đó là sức mạnh của trí tuệ ngoại giao, sự táo bạo trong mưu lược và chiều sâu của bản sắc văn hóa nổi bật qua các trận chiến với kẻ thù xâm lược.

Tuy nhiên, sức mạnh của nhà Trần không chỉ nằm ở những vương hầu, tôn thất. Hào khí ấy còn cháy rực trong lồng ngực của những người con bình dân, những vị tướng tuổi trẻ tài cao tham chiến bằng tài năng và lòng trung nghĩa phi thường. Họ chính là những mảnh ghép hoàn hảo để tạo nên ba cuộc kháng chiến vĩ đại bậc nhất lịch sử dân tộc.

N.T.A

————–

Danh tướng triều Trần trong ba lần đại thắng Nguyên – Mông: [Kỳ I] – Tác giả: Nguyễn Trâm Anh

     

---

---

     

---

---