Giải mã thành phố Maya cổ đại

Giải mã thành phố Maya cổ đại
Thành phố Tikal cổ đại được tìm thấy trong rừng rậm ở Guatemala ngày nay

Hàng chục tầng lớp tinh hoa của Maya được chôn cất trong các ngôi đền của Tikal. Thành phố Tikal cổ đại của Maya, thuộc Guatemala ngày nay, phát triển mạnh mẽ từ khoảng năm 600 trước Công nguyên đến năm 900 sau Công nguyên.

Khởi đầu là một loạt các làng nhỏ, nó đã trở thành một thành phố Maya vĩ đại với hơn hai chục kim tự tháp lớn. Di tích Maya của Tikal được tìm thấy trong rừng rậm Guatemala.

Tikal, một trong những thành phố lớn nhất Trung Mỹ thời cổ đại

“Tikal” là một cái tên theo cách gọi của người Maya có nghĩa là “ở giếng nước.” Vào thời cổ đại, nó được biết đến với cái tên Mutul và là trung tâm của một vương quốc Maya hùng mạnh, nhà khảo cổ học Robert Sharer, người phụ trách bảo tàng Penn, đã viết trong cuốn sách ” The Ancient Maya, ấn bản thứ sáu “(Nhà xuất bản Đại học Stanford, 2005). Tikal là một trong những địa điểm khảo cổ lớn nhất ở Trung Mỹ và được bao quanh bởi Công viên Quốc gia Tikal.

Vào thời kỳ đỉnh cao từ năm 682 đến năm 909 sau Công Nguyên, thành phố này trải rộng ít nhất 130 km2, John Montgomery, một nhà nghiên cứu đã nghiên cứu và viết nhiều về người Maya, đã viết trong cuốn sách của mình về thành phố Tikal cổ đại của người Maya, một trong những thành phố lớn nhất trong khu vực Trung Mỹ.

Để duy trì một lượng lớn dân số như vậy, cư dân của thành phố đã tạo ra một hệ thống quản lý nước tinh vi để đảm bảo mọi người có thể tiếp cận với nước trong thời kỳ lượng mưa thấp, một nghiên cứu được công bố vào năm 2012. Nó bao gồm một hệ thống đập và hồ chứa cũng như một hệ thống lọc cát được sử dụng để làm sạch nước. Nó đã được sử dụng trong khoảng 1000 năm, cho đến khi thành phố sụp đổ vào thế kỷ thứ 10.

Giống như những người dân ở các thành phố Maya khác, cư dân của Tikal sử dụng một hệ thống chữ viết glyptic được khắc trên đá và trên một vật liệu dễ hư hỏng được làm từ vỏ cây (hầu hết trong số đó đã không còn sót lại). Các học giả đã có thể giải mã chữ viết, cùng với các di tích khảo cổ của thành phố , đã giúp họ tái tạo lại phần lớn quá khứ của Tikal.

Nguồn gốc của Tikal

Tikal nằm trong một khu vực của Trung Mỹ có nhiều di tích của người Maya. Năm 2018, các nhà nghiên cứu đã phát hiện hơn 60.000 công trình kiến ​​trúc Maya chưa từng được biết đến trước đây ở Guatemala , bao gồm kim tự tháp, nhà ở và công sự phòng thủ. Họ đã sử dụng lidar (viết tắt của “phát hiện và phạm vi ánh sáng”), hoạt động bằng cách chiếu các xung laser xuống mặt đất từ ​​máy bay. Khi các xung phản xạ trở lại, bước sóng của chúng được đo để tạo ra một hình ảnh ba chiều ảo về các di tích khảo cổ học trên mặt đất.

Các tòa nhà bằng đá được xây dựng lần đầu tiên tại Tikal vào khoảng năm 200 trước Công nguyên là Khu phức hợp “Thế giới của người chết”, một trong những địa điểm hoành tráng đầu tiên tại Tikal, được hoàn thành vào khoảng năm 1. Những cư dân sớm nhất tại Tikal là người Maya mặc dù họ có thể bị ảnh hưởng bởi con người từ một thành phố tên là Teotihuacan. Những cư dân đầu tiên ở Tikal có thể nói ngôn ngữ Maya.

Ảnh hưởng của Teotihuacan

Mot phan cua thanh pho Tikal co dai duoc tim thay min - Giải mã thành phố Maya cổ đạiMột phần của thành phố Tikal cổ đại được tìm thấy

Dữ liệu của Lidar trên bản đồ thành phố Tikal của người Maya cho thấy một cấu trúc chưa được khai quật, vật thể hình móc câu bên dưới Mundo Perdido, mang hình dáng kỳ lạ giống với một kim tự tháp cách đó hàng trăm dặm.

Teotihuacan là một thành phố ở miền trung Mexico cách đó hơn 1.000 km phát triển mạnh mẽ từ khoảng 100 năm trước Công nguyên đến năm 600 sau Công nguyên. Ảnh hưởng của thành phố này đã được xác định trong một số kiến ​​trúc và đồ tạo tác được tìm thấy tại Tikal và có ảnh hưởng chính trị và thậm chí có thể kiểm soát cả thành phố.

Chữ viết của người Maya, bao gồm cả những dòng chữ được tìm thấy ở Tikal, đề cập đến thành phố bằng cách sử dụng một nét chữ có nghĩa là “cây lau đuôi mèo” và các họa tiết nghệ thuật từ Teotihuacan, chẳng hạn như mô tả thần mưa Tlaloc, cũng xuất hiện tại Tikal.

Một ví dụ đáng chú ý về ảnh hưởng của Teotihuacan xảy ra vào ngày 13/9 năm 379, khi một người cai trị tên là Siyaj K’ak ‘được ghi nhận đã thăng thiên tại Tikal. Người này mặc lông vũ và vỏ sò và cầm một cây atlatl (người ném giáo) – những đặc điểm thường gắn liền với Teotihuacan. Điều này có thể cho thấy rằng ông đến từ Teotihuacan hoặc bị ảnh hưởng hoặc hỗ trợ mạnh mẽ bởi họ khi ông trở thành vua.

Một ví dụ đáng chú ý khác về ảnh hưởng của Teotihuacan đối với thành phố Maya là một kim tự tháp và sân ở Tikal dường như là phiên bản thu nhỏ của một quần thể kim tự tháp tại Teotihuacan ngày nay được gọi là La Ciudadela hay “Thành cổ”.

Các nhà nghiên cứu tại Tikal đã công bố việc phát hiện ra phiên bản thu nhỏ vào năm 2021, và xác định niên đại của nó vào khoảng năm 250 sau Công nguyên – thời điểm mà Teotihuacan đang cực thịnh.

Khu phức hợp Kim tự tháp đôi

Tikal nổi tiếng với vô số kim tự tháp. Các dự án xây dựng kim tự tháp đầy tham vọng được thúc đẩy một phần bởi lịch Maya nổi tiếng .

Bắt đầu ít nhất là sớm nhất là vào năm 672 sau Công nguyên, những người cai trị thành phố đã xây dựng một quần thể kim tự tháp đôi vào cuối mỗi K’atun (khoảng thời gian 20 năm).

Mỗi kim tự tháp này đều có đỉnh bằng phẳng, được xây dựng liền kề với kim tự tháp đôi của nó và có một cầu thang ở mỗi bên. Giữa các kim tự tháp là một quảng trường có các cấu trúc được bố trí ở phía bắc và phía nam.

Một ví dụ ban đầu được xây dựng bởi người cai trị Jasaw Kaan K’awil vào khoảng năm 700 sau Công nguyên. Ở phía nam là một tòa nhà với chín cửa ra vào; ở phía bắc, một khu vực có tường bao quanh chứa một tấm bia [một viên đá có khắc chữ] và bàn thờ.

Cho đến nay, các nhà khảo cổ đã tìm thấy 9 trong số các quần thể kim tự tháp đôi này tại Tikal; việc xây dựng chúng dường như vẫn tiếp tục cho đến gần cuối thành phố.

Ngoài quần thể kim tự tháp đôi, những người cai trị Tikal còn xây dựng các đền thờ kim tự tháp, công trình thường đánh dấu nơi chôn nhau cắt rốn của một người cai trị. Hai trong số chúng, ngày nay được gọi là Đền I và II, đối mặt với nhau ở trung tâm thành phố, trong đó quảng trường lớn của Tikal nằm giữa.

Tikal và phần lớn thế giới Maya sụp đổ vào khoảng năm 900 sau Công nguyên, mặc dù một số thành phố, chẳng hạn như Chichen Itza cách Tikal khoảng 400 km về phía bắc, tiếp tục phát triển rực rỡ trong nhiều thế kỷ. Lý do cho sự sụp đổ vẫn còn được tranh luận.

Ô nhiễm cũng có thể đóng một vai trò quan trọng trong sự sụp đổ của thành phố. Hai trong số các hồ chứa nước lớn nhất của Tikal đã trở nên ô nhiễm nặng nề với hàm lượng thủy ngân và phốt phát cao, các nhà khoa học phát hiện trong một nghiên cứu được công bố vào năm 2020 trên tạp chí Scientific Reports.

Trong khi Tikal và các thành phố khác sụp đổ, người Maya vẫn sinh sống, với hơn 7 triệu người Maya sống ở Trung Mỹ và các khu vực khác trên thế giới ngày nay. Tikal hiện là Di sản Thế giới được UNESCO công nhận

Người Maya sống cho đến ngày nay, và trang web của Liên đoàn Maya chứa nhiều thông tin hơn về người Maya hiện đại và những thách thức mà họ phải đối mặt.

Theo Live Science

BÌNH LUẬN

Vui lòng nhập bình luận của bạn
Vui lòng nhập tên của bạn ở đây