“Văn hóa dân gian làng Xuân Cầu”: Một cuốn sách công phu và tâm huyết – Tác giả: Bảo Thơ

“Muốn tìm hiểu lịch sử hình thành dân tộc Việt Nam thì phải tìm hiểu cộng đồng làng xã và muốn xây dựng lại đất nước Việt Nam thì cũng phải bắt đầu từ việc xây dựng lại cộng đồng làng xã, vì không có làng xã Việt Nam thì không có quốc gia Việt Nam”.

Câu nói trên của luật sư, nhà báo Vũ Đình Hoè – Bộ trưởng Bộ Quốc gia Giáo dục (nay là Bộ giáo dục và đào tạo) trong Chính phủ đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đã cho thấy tầm quan trọng và ý nghĩa đặc biệt của làng truyền thống Việt Nam. Sự hình thành, tồn tại và phát triển của những ngôi làng truyền thống chính là kết tinh, là di sản văn hóa mang những dấu ấn đặc trưng về nề nếp, cơ sở hạ tầng, cơ cấu tổ chức, phong tục, văn hóa, tập quán,… hình thành qua quá trình đấu tranh chống giặc ngoại xâm và lao động sản xuất của con người.

Nhà văn Phùng Văn Khai (mặc quân phục) phát biểu.

Ai trong mỗi chúng ta cũng đều có và rất cần có một vùng quê để thương, để nhớ, để lớn lên và để để trở về. Văn hóa làng quê bao bọc và là cái nôi, là bước đệm trong quá trình trưởng thành của mỗi người con làng quê Việt Nam. Tự bao đời nay, văn hóa làng vẫn cứ truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác, không ai bảo ai nhưng họ vẫn cứ âm thầm tiếp nhận, phát huy và giữ gì nhưng nét văn hóa mang đậm bản sắc riêng. Làng chính là nơi mà quyền lợi của mỗi thành viên và quyền lợi của cả làng gắn bó mặt thiết với nhau, nơi tình làng nghĩ xóm sâu đậm và trở thành cuội nguồn của nền văn hóa dân tộc. Đặc trưng của văn hóa làng quê là tính đa dạng với những hoạt động trong làng rất phong phú và mang tính cộng đồng cao. Văn hóa là bản sắc, là biểu tượng nhận diện, văn hóa cũng là kháng thể để người Việt vững vàng trước mọi biến động và thử thách của thời cuộc.

Trải dài mảnh đất hình chữ S thân thương của chúng ta, từ Nam ra Bắc, từ miền xuôi đến miền núi, từ đồng bằng ra biển lớn đều tồn tại những ngôi làng truyền thống, có những ngôi làng có tuổi đời hàng trăm năm, đến nay vẫn đang được gìn giữ và phát triển. Làng quê ngoài những cấu trúc căn bản thì ở mỗi vùng vùng miền làng quê lại có những yếu tố văn hóa đặc trưng khác nhau, tạo nên sự riêng biệt của mỗi làng. Tuy nhiên khi nói đến làng quê Việt Nam, người ta sẽ thường nghĩ đến làng quê Bắc Bộ, văn hóa làng quê Việt Nam truyền thống cũng được thể hiện rõ nét nhất trong các làng quê Bắc Bộ.

Để hiểu biết, cảm nhận rõ ràng hơn và trân trọng, gìn giữ hơn những giá trị văn hóa lịch sử truyền thống đồng thời phát huy và gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc trong thời kì hiện đại hóa hiện nay, chúng tôi đã tìm đọc cuốn sách “Văn hóa dân gian làng Xuân Cầu” của nhà nghiên cứu Lê Xuân Tê.

Làng Xuân Cầu là một đại diện tiêu biểu cho làng quê truyền thống Bắc Bộ. Tất cả, từ phong tục tập quán, văn hóa, hương ước đến cây đa, giếng nước, sân đình, con cá dưới ao, con trâu đi cày,… đã tạo nên một ngôi làng Xuân Cầu vừa cổ kính, trang nghiêm mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc nhưng cũng vừa có những nét đặc trưng, tiêu biểu mà khi nhắc đến là người ta nhớ đến ngay Xuân Cầu. Đầu tiên, thứ làm nên tên tuổi “vùng đất địa linh nhân kiệt” của làng Xuân Cầu chính là các danh nhân, danh thần, anh hùng hào kiệt thời nào cũng có như nhà cách mạng  Tô Chấn, Tô Hiệu, Lê Giản, Lê Văn Lương, họa sĩ Tô Ngọc Vân, nhà văn Nguyễn Công Hoan… Tiếp đến là các làng nghề truyền thống như nghề buôn, nghề thủ công cổ truyền, nghề làm thuốc hay những đặc sản quê nhà như bánh mỡ, thịt chim choi choi rồi nhũng di tích văn hóa, những hương ước,kiến trúc, văn hóa trang phục, những trò chơi dân gian, những câu ca dao, tục ngữ, những lễ hội của làng sẽ được trình bày đầy đủ trong “Văn hóa dân gian làng Xuân Cầu“.

Cuốn sách dày 368 trang do Nhà xuất bản Văn hóa Thông tin xuất bản năm 2009. Mặc dù cuốn sách đã xuất bản được 15 năm, nhưng trong hoàn cảnh hiện tại, thời đại kỹ thuật số, đô thị hóa và hội nhập quốc tế đã ảnh hưởng không nhỏ đến làng quê Việt Nam với những biến động văn hóa đòi hỏi chúng ta nhận thức sâu sắc về việc gìn giữ và phát huy những giá trị quý báu của văn hóa làng quê vốn đã được tổ tiên bao đời chọn lọc, đúc kết qua những trải nghiệm, những thăng trầm, những thách thức của hiện thực và thời gian. Giữ được văn hóa làng quê truyền thống chính là giữ được hồn cốt, tinh hoa văn hóa dân tộc Việt Nam. “Văn hóa dân gian làng Xuân Cầu” đã cho chúng ta nhìn về quá khứ, tiếp nối những giá trị vô giá của ông cho để lại từ đó học hỏi, trau dồi, khơi dậy mạnh mẽ tinh thần yêu nước, yêu quê hương, làng xóm, dân tộc, ý chí vươn lên xây dựng làng quê Việt Nam ổn định, dân chủ, văn minh, hiện đại, có đời sống văn hoá phong phú, đậm đà bản sắc dân tộc, giúp bạn đọc có thêm tư liệu trong quá trình tìm hiểu văn hóa – lịch sử nước nhà.

Cuốn sách được tham khảo, chắt lọc từ nhiều nguồn tài liệu hiện có về văn hóa lịch sử, dư địa chí, danh nhân, di sản văn hóa, đặc biệt là tài liệu truyền thống, gia phả của làng Xuân Cầu. Cuốn sách tổng hợp sự trải nghiệm, nghiên cứu, tìm kiếm và thu thập tài liệu nghiêm túc và đầy tâm huyết của tác giả Lê Xuân Tê về làng quê truyền thống Xuân Cầu. Tác giả đã hệ thống lại các tư liệu, kiến thức để cung cấp những thông tin cơ bản nhất về mọi mặt, mọi khía cạnh từ đời sống vật chất lẫn tinh thần của làng Xuân Cầu. Tuy không phải là người con làng Xuân Cầu nhưng với sự chủ động tìm hiểu về lịch sử địa phương, tác giả Lê Xuân Tê đã giúp chúng ta khám phá, hiểu rõ hơn về một làng quê truyền thống Việt Nam. Làng Xuân Cầu nơi Tô Hiệu từng dạy học, Tô Ngọc Vân từng kê giá vẽ tranh, nơi truyền thống khoa bảng ngàn đời vẫn được lưu giữ và phát triền.

Tác giả Bảo Thơ.

Thành công của “Văn hóa dân gian làng Xuân Cầu” chính là sự chỉn chu, kỹ lưỡng từ khâu biên tập đến sử dụng ngôn từ rõ ràng, chân thực đã thể hiện được rõ nét những đặc trưng của làng Xuân Cầu. Sách được sắp xếp bố cục chặt chẽ, khéo léo liên kết các phần, các chương với nhau tạo nên một hệ thống rất cuốn hút người đọc. Cuốn sách sẽ là tài liệu tham khảo có giá trị đối với các nhà nghiên cứub và đọc giả muốn tìm hiểu, nắm bắt thông tin và quan tâm đến làng xã Việt Nam nói chung và làng Xuân Cầu nói riêng.

Với sự phát triển không ngừng của khoa học kỹ thuật hiện đại không thể không tránh khỏi việc giao lưu, hội nhập và tiếp biến văn hoá. Mọi sự vật, sự việc đều sẽ có mặt lợi và mặt hại, vấn đề là chúng ta phải biết tiếp thu có chọn lọc những giá trị tốt đẹp, phù hợp với truyền thống dân tộc và không đi ngược với văn hóa và xu thế của thời đại. Làng quê Xuân Cầu đã, đang và sẽ duy trì nhiều phong tục, tập quán, nhiều nét văn hóa đặc trưng, đặc biệt là những truyền thống thiêng liêng bao đời để lại, đưa làng phát triển nhưng không đánh mất những giá trị tuyền thống, không đánh mất bản sắc riêng của làng. Làng Xuân Cầu sẽ là động lực thúc đẩy, bồi đắp, khơi gợi tinh thần, ý thức tự giác của cộng đồng trong các làng quê Việt Nam.

     

---

---

     

---

---