Những bảo vật quốc gia mới: Sự trở về của Đài thờ Mỹ Sơn A10

Tái phát hiện

Năm 2020, những thông tin về cặp linga – yoni mới được tìm thấy tại Quảng Nam xuất hiện nhiều trên mặt báo. Theo đó, các nhà khảo cổ VN và Ấn Độ đã tìm thấy cặp linga – yoni bằng đá lớn nhất từ trước tới nay tại khu di sản văn hóa thế giới Mỹ Sơn. Hồ sơ bảo vật quốc gia Đài thờ Mỹ Sơn A10 cũng có đoạn mô tả xuất xứ hiện vật “trong lòng đền A10, khu A, khu đền tháp Mỹ Sơn”, “được phát lộ và lắp ghép hoàn chỉnh đài thờ trong chương trình trùng tu năm 2020 giữa VN và Ấn Độ. Linga – yoni và 2 khối đá thuộc đài thờ tìm thấy dưới đáy hố thiêng”.

Tuy nhiên, đây không phải lần đầu tiên cặp linga – yoni là đài thờ này phát lộ. Trước đó, nghiên cứu từ đầu thế kỷ 20 của nhà khảo cổ học người Pháp H.Parmentier đã cho thấy sự tồn tại của hiện vật này. Thông tin từ cuộc họp của Hội đồng Di sản quốc gia cho biết từ năm 1918, bản vẽ và hình ảnh về đài thờ đã được H.Parmentier công bố. Những tư liệu này vẫn còn tồn tại đến ngày nay. Như vậy, công bố của năm 2020 chỉ là sự tái phát hiện. Ưu điểm của nghiên cứu 2020 là đã ráp lại được cặp linga – yoni này với những phần khác để trở thành Đài thờ Mỹ Sơn A10 hoàn thiện.

Bảo vật quốc gia Đài thờ Mỹ Sơn A10 nằm trong đền A10 thuộc nhóm A, khu di sản Mỹ Sơn, H.Duy Xuyên, Quảng Nam. Đây là một đài thờ vuông được ghép từ 17 khối sa thạch xếp thành 5 lớp chồng lên nhau. Đài thờ cao 2,26 m, dài 2,69 m, rộng 2,58 m. Bốn mặt của đài thờ có bố cục chung giống nhau gồm phần đế, thân và tượng thờ linga – yoni.

Hồ sơ bảo vật cho biết phần đế đài thờ là một lớp đá được ghép từ 9 khối đá. Bốn mặt của phần đế có bố cục trang trí khá giống nhau. Mỗi mặt gồm 3 vòm cửa giả thu nhỏ nhô ra, 1 ở giữa và 2 cửa giả ở 2 đầu. Trong mỗi vòm cửa mặt đông, tây, nam là những tu sĩ nam đứng chắp tay trước ngực. Các tu sĩ này mặc sampot có tà trước dài dưới đầu gối và hai dải thòng xuống hai bên từ đai nịt của sampot. Trong vòm cửa giữa của mặt bắc là một đạo sư có râu cằm dài chảy xuống trước ngực, ngồi theo kiểu ngồi hoàng gia.

Thân đài thờ là một khối trụ vuông. Các mặt của thân đài thờ có trang trí giống nhau với các mô típ khung viền hình chữ nhật.

Tượng thờ linga – yoni liền khối với nhau. Yoni dài 2,25 m, rộng 1,68 m. Linga có đường kính 55 cm, cao 57 cm, là hình trụ tròn, được mài nhẵn, đường gờ chạy vòng quanh linga.

Trinh Nguyễn