Vansudia.netluôn đồng hành cùng bạn đọc trên các lĩnh vực Văn học, Lịch sử, Địa lý và mở rộng ra trên các lĩnh vực liên quan đến Triết học, Văn hóa, Vật lý, Thiên văn, phần nào đã đáp ứng được nhu cầu đa dạng, đa chiều của bạn đọc ủng hộ và động viên.
Chinh phu hoài vãng lộ Dạ sắc thượng mông mông Nguyệt lạc viên thanh ngoại Nhân hành hổ tích trung Lực suy thường uý lộ Phát đoản bất cấm phong Dã túc phùng tiều giả Tương liên bất tại đồng.
Nguyễn Du.
Dịch nghĩa
Khách lữ hành nghĩ đến con đường trước mặt Sắc trời đêm vẫn còn mờ mờ Trăng lặn ngoài nơi có tiếng vượn hú Người đi trong chốn cọp in dấu chân Sức yếu thường sợ sương móc Tóc ngắn không ngại gió thổi Đêm ngủ nơi đồng quê gặp người đốn củi Thương nhau không vì chỗ giống nhau.
Dịch thơ
ĐI SỚM QUA NÚI PHƯỢNG HOÀNG
Nghĩ chặng trước mà lo Màn đêm vẫn mịt mờ Dấu hùm hù khách bước Tiếng vượn tiễn trăng sa Tóc ngắn chường hơi lạnh Thân suy ngại móc già Ngủ cùng ông đốn củi Khác cảnh vẫn thương ta.
————— * Từ Hà Tĩnh đi vào có núi Phượng Hoàng. Năm Giáp Tý (1804) Nguyễn Du đương làm tri phủ Thường Tín thì bị bệnh, xin từ chức. Về quê nghỉ được hơn một tháng lại có chỉ gọi vào Kinh đô Huế. Bài này làm trên đường tới Kinh đô và mở đầu cho tập “Nam trung tạp ngâm”.
Bài 80: Mộng đắc thái liên kỳ nhất
夢 得 採 蓮 其 一
緊 束 蛺 蝶 裙 採 蓮 棹 小 艇 湖 水 何 浺瀜 水 中 有 人 影 阮 攸.
Phiên âm
MỘNG ĐẮC THÁI LIÊN, KỲ NHẤT
Khẩn thúc giáp điệp quần Thái liên trạo tiểu đĩnh Hồ thủy hà xung dung Thủy trung hữu nhân ảnh
Nguyễn Du.
Dịch nghĩa
Buộc chặt váy cánh bướm Chèo thuyền con hái sen Nước hồ sao lai láng Trong nước có bóng người
Dịch thơ
NẰM MƠ THẤY HÁI SEN, BÀI I
Buộc váy cho chặt thêm Chèo thuyền nhỏ hái sen Mặt hồ sao gợn sóng Trong nước bóng người in.
——————–
(1): Theo GS Hoàng Xuân Hãn, bài thơ này làm lúc Nguyễn Du đã được phong tước hầu, làm quan to ở Huế, để tưởng nhớ người yêu cũ là nữ sĩ Hồ Xuân Hương. (Nguồn Internet). (2): “Mộng đắc thái liên”, tạm dịch nghĩa là: “Nằm mơ thấy hái sen”, tựa đề này có 5 bài, được cho là tác giả nằm mơ thấy được hái sen cùng người yêu cũ trong hình tượng cô láng giềng.
Bài 81: Mộng đắc thái liên kỳ nhị
夢 得 採 蓮 其 ＝
採 採 西 湖 蓮 花 實 俱 上 船 花 以 贈 所 畏 實 以 贈 所 憐 阮 攸
Phiên âm
MỘNG ĐẮC THÁI LIÊN. KỲ NHỊ
Thái thái Tây Hồ liên Hoa thực câu thướng thuyền Hoa dĩ tặng sở uý Thực dĩ tặng sở liên
Nguyễn Du.
Dịch nghĩa
Hái, hái sen Hồ Tây Hoa và gương sen đều để trên thuyền Hoa để tặng người mình trọng Gương để tặng người mình thương
Dịch thơ
NẰM MƠ THẤY HÁI SEN, BÀI II
Hái, hái sen hồ Tây, Hoa, gương đã chất đầy Hoa trao người “giận” đấy Gương tặng bạn thương đây.
——————–
* Chữ “uý” 畏 có các nghĩa: Sợ, kính phục, nể phục, oán ghét, oán hận－ giận v.v…Trong bài dịch thơ dùng nghĩa “giận”; phỏng theo “giận mà thương”
Bài 82: Mộng đắc thái liên kỳ tam
夢 得 採 蓮 其 三
今 晨 去 探 蓮 乃 紂 東 鄰 女 不 知 來 不 知 隔 花 聞 笑 語 阮 攸
Phiên âm
MỘNG ĐẮC THÁI LIÊN, KỲ TAM
Kim thần khứ thái liên Nãi ước đông lân nữ Bất tri lai bất tri Cách hoa văn tiếu ngữ
Nguyễn Du.
Dịch nghĩa
Sáng nay đi hái sen Nên hẹn với cô láng giềng Chẳng biết đến lúc nào không biết Cách hoa nghe tiếng cười .
Dịch thơ
NẰM MƠ THẤY HÁI SEN, BÀI III
Sáng nay đi hái sen Hẹn với cô nhà bên Đến lúc nào không biết Cách hoa cười thật hiền.
Bài 83: : Mộng đắc thái liên kỳ tứ
夢 得 採 蓮 其 四
共 知 憐 蓮 花 誰 者 憐 蓮 幹 其 中 有 真 絲 牽 連 不 可 斷 阮 攸
Phiên âm
MỘNG ĐẮC THÁI LIÊN, KỲ TỨ
Cộng tri liên liên hoa Thuỳ giả liên liên cán Kỳ trung hữu chân ti Khiên liên bất khả đoạn.
Nguyễn Du.
Dịch nghĩa
Mọi người đều biết yêu hoa sen Nhưng ai là kẻ yêu thân sen Trong thân cây sen thật có tơ sen Vương vấn không dứt được
Dịch thơ
NẰM MƠ THẤY HÁI SEN, BÀI IV
Ai cũng thích hoa sen Thân sen nào kẻ mến Tơ trong thân thật bền Khó dứt tình lưu luyến.
Bài 84: Mộng đắc thái liên kỳ ngũ
夢 得 採 蓮 其 五
蓮 葉 何 青 青 蓮 花 嬌 盈 盈 採 之 勿 傷 藕 明 年 不 復 生 阮 攸
Phiên âm
MỘNG ĐẮC THÁI LIÊN, KỲ NGŨ
Liên diệp hà thanh thanh Liên hoa kiều doanh doanh Thái chi vật thương ngẫu Minh niên bất phục sinh.
Nguyễn Du.
Dịch nghĩa
Lá sen sao mà xanh Hoa sen đẹp đầy đặn Hái sen chớ làm tổn thương ngó sen Sang năm sen không mọc lại được.
Dịch thơ
NẰM MƠ THẤY HÁI SEN, BÀI V
Lá sen mơn mởn xanh Hoa đẫy đà xinh xinh Khi hái đừng hư ngó Mùa sau khó phục sinh.
Hương Giang nhất phiến nguyệt Kim cổ hứa đa sầu Vãng sự bi thanh trủng Tân thu đáo bạch đầu Hữu hình đồ dịch dịch Vô bệnh cố câu câu Hồi thủ Lam Giang phố Nhàn tâm tạ bạch âu.
Nguyễn Du.
Dịch nghĩa
Một mảnh trăng trên sông Hương Mà xưa tới nay đã gợi không biết bao nhiêu mối sầu Chuyện cũ chạnh thương mồ cỏ xanh Thu mới tới trên đầu tóc bạc Có hình nên phải chịu vất vả Không bệnh mà lưng vẫn khom khom Ngoảnh đầu trông về bến sông Lam Lòng nhàn xin tạ từ chim âu trắng.
Dịch thơ
THU ĐẾN
Hương giang soi ánh nguyệt Kim cổ chất tâm sầu Chuyện cũ mồ xanh cỏ Thu nay người bạc đầu Có thân đành khổ mãi Không bệnh đã còm lâu Ngoái lại Lam giang nhớ Tâm nhàn tạ hải âu.
Tuấn mã bất lão tử Liệt nữ vô thiện chung Phàm sinh phụ kỳ khí Thiên địa bất sở dung Niệm nhĩ thuộc sở súc Dữ nhân mao cốt đồng Tham tiến bất tri chỉ Vẫn thân hàn sơn trung Vẫn thân vật thán uyển Sổ thí vô toàn công.
Nguyễn Du.
Dịch nghĩa
Ngựa hay không chết già Người trinh liệt không chết yên lành Phàm người sinh ra có khí phách khác thường Trời đất không có chỗ dung túng Nghĩ thương mày thuộc giống gia súc Lông xương cũng đồng với loài người Ham tiến không biết dừng Bỏ mình trong núi lạnh Bỏ mình chớ than tức Bao lần thử sức không thành công.
Dịch thơ
THƯƠNG TIẾC CON CHÓ
Ngựa hay thường chết trẻ Gái giỏi khó thiện chung Phàm ỷ mình xuất chúng Trời đất chẳng có dung Nghĩ mày loài gia súc Cùng người xương thịt đồng Chỉ tiến không biết thoái Liều thân chốn núi rừng Bỏ mình đâu oán thán Thí thố chẳng thành công.
Triêu xan nhất vu phạn Mộ dục nhất bồn thủy Bế môn tạ tri giao Khai song kiến kinh kỷ Song ngoại kinh kỷ mạn thả trường Mỹ nhân du du cách cao tường Đỗ vũ nhất thanh Xuân khứ hỷ Hồn hề quy lai bi cố hương.
Nguyễn Du.
Dịch nghĩa
Sớm ăn một bát cơm Chiều tắm một bồn nước Đóng cửa tạ người quen Mở cửa thấy cây kinh cây kỷ Ngoài cửa sổ, cây kinh cây kỷ mọc tràn lan Người đẹp vòi vọi cách tường cao Cuốc kêu một tiếng xuân đi mất Hồn ơi về đi thương cố hương.
Dịch thơ
ĐỀ THƠ VÁCH CÔNG QUÁN
Sáng cơm ăn một bát Chiều nước tắm lưng bồn Mở cửa toàn gai góc Cài then tạ bạn thân Bên ngoài gai góc mọc đầy nương Người đẹp thong dong cách bức tường Một tiếng quyên kêu, xuân vụt mất Ơi hồn trở lại nhớ quê hương.
Xương hạp môn tiền xuân sắc lan Cách giang diêu đối Ngự Bình san Xuân tòng giang thượng lai hà xứ Nhân ỷ thiên nhai trệ nhất quan Mãn địa phồn thanh văn dạ vũ Nhất sàng cô muộn địch xuân hàn Đào hoa mạc trượng đông quân ý Bàng hữu phong di tính tối toan.
Nguyễn Du.
Dịch nghĩa
Trước cửa rồng sắc xuân sắp tàn Cách sông xa nhìn núi Ngự Bình Xuân theo dòng sông đi về đâu Người nương chân trời lụn trệ vì một chức quan Đêm nghe tiếng mưa ồn ào đầy đất Trên giường, nỗi buồn cô đơn chống với khí lạnh của xuân Hoa đào chớ cậy được chúa xuân yêu Bên cạnh có dì gió tánh rất chua ngoa
Dịch thơ
NGẪU HỨNG ĐỀ THƠ VÁCH CÔNG QUÁN, BÀI I
Trước cửa, thiều quang lại sắp tàn Ngự Bình xa đối cảnh Hương giang Xuân theo dòng nước hoà sông biển Người dựa chân trời trệ chức quan Nghe tiếng mưa dầm nơi đất ngủ Cảm mình phận lẻ lúc sương tan Hoa đào chớ cậy xuân yêu dấu Ả gió thường hay nổi tính càn
Đông vọng giang đầu vọng cố giao Phù vân vô định thuỷ thao thao Phong xuy cổ trủng phù vinh tận Nhật lạc bình sa chiến cốt cao Sơn nguyệt giang phong như hữu đãi Nham thê cốc ẩm bất từ lao Bình sanh dĩ tuyệt vân tiêu mộng Phạ kiến bàng nhân vấn vũ mao.
Nguyễn Du.
Dịch nghĩa
Đầu sông trông xuống Đông là đất cũ Đám mây lang thang, nước cuồn cuộn Gió thổi nơi mồ xưa, bao nhiêu vinh hoa hư ảo tan hết Bóng chiều trên bãi cát, xương chiến sĩ vun cao Trăng núi gió sông như có lòng chờ đợi Ở hang uống hố cũng không nề gian lao Bình sinh đã dứt hẳn mộng lên mây xanh Sợ thấy có người ở bên hỏi đến lông cánh
Dịch thơ
NGẪU HỨNG ĐỀ THƠ VÁCH CÔNG QUÁN, BÀI II
Bảng lảng mây trôi nước cuộn dòng Nhìn về đất cũ phía trời Đông Cồn ma gió thổi đời tan tác Chiến trận xương phơi cát chất chồng Trăng núi nước sông còn mộng lúc Nằm hang uống hố chẳng nao lòng Bình sinh dứt mộng lên mây trắng Sợ có người làng hỏi cánh lông.
Hương Cần quan đạo liễu thanh thanh Giang bắc giang nam vô hạn tình Thượng uyển oanh kiều đa đố sắc Cố hương thuần lão thượng kham canh Triều đình hữu đạo thành quân hiếu Trúc thạch đa tàm phụ nhĩ minh Trú trướng thâm tiêu cô đối ảnh Mãn sàng trệ vũ bất kham thinh.
Nguyễn Du.
Dịch nghĩa
Trên đường cái quan Hương Cần liễu xanh xanh Kẻ phía bắc sông, người phía nam sông tình vô hạn Những con oanh đẹp trong vườn ghen nhau vì sắc đẹp Rau thuần già nơi quê cũ vẫn còn nấu canh được Triều đình có đạo khiến anh tròn chữ hiếu Rất thẹn cùng trúc đá vì lỗi lời thề Bồi hồi ảo não đêm sâu một mình đối bóng Tiếng mưa dầm đầy giường nghe không chịu nổi.
Dịch thơ
TIỄN BẠN
Hương Cần đường cái liễu xanh xanh Kẻ bắc người nam biết mấy tình Oanh đẹp vườn xinh thường tị sắc Rau già quê cũ vẫn ngon canh Anh tròn chữ hiếu triều đình trọng Tôi lỗi lời thề trúc đá khinh Ảo não đêm thâu mình đối bóng Nghe mưa tầm tã giấc khôn thành.
Bài 91: Ngẫu hứng, kỳ nhất
偶興其一
三月春時長豆苗 黃狐肥滿白狐驍 主人在旅不歸去 可惜鴻山屬晚樵 阮 攸
Phiên âm
NGẪU HỨNG, KỲ NHẤT
Tam nguyệt xuân thì trưởng đậu miêu Hoàng hồ phì mãn bạch hồ kiêu Chủ nhân tại lữ bất quy khứ Khả tích Hồng Sơn thuộc vãn tiều
Nguyễn Du.
Dịch nghĩa
Tháng ba mùa xuân đậu non mọc, Cáo vàng béo mập, cáo trắng nhanh mạnh. Chủ nhân đi xa không về, Đáng tiếc buổi chiều núi Hồng Lĩnh thuộc về bác tiều phu.
Dịch thơ
NGẪU HỨNG, BÀI I
Tháng Ba, mầm đậu đã lên nhiều Cáo trắng, cầy vàng béo lại kiêu Chủ núi đi hoài chưa trở lại Tiếc thay, Hồng Lĩnh thuộc ông tiều.
Bài 92: Ngẫu hứng, kỳ nhị
偶興其二
蘆花初白菊初黃 千里鄉心夜共長 強起推窗望明月 綠陰重疊不遺光 阮 攸
Phiên âm
NGẪU HỨNG, KỲ NHỊ
Lô hoa sơ bạch, cúc sơ hoàng Thiên lý hương tâm dạ cộng trường Cưỡng khởi thôi song vọng minh nguyệt Lục âm trùng điệp bất di quang.
Nguyễn Du.
Dịch nghĩa
Hoa lau mới trắng, cúc mới vàng, Vạn dặm lòng quê cùng chung đêm dài. Cố dậy đẩy song cửa sổ xem trăng sáng, Bóng xanh trùng điệp không lọt ánh sáng.
Nhất đới ba tiêu lục phúc giai Bán gian yên hoả tạp trần ai Khả liên đình thảo sam trừ tận Tha nhật xuân phong hà xứ lai
Nguyễn Du.
Dịch nghĩa
Một dãy chuối xanh phủ kín thềm Nửa gian bếp lửa khói hỗn tạp bụi bặm Đáng thương đám cỏ trong sân đã bị cắt trụi Ngày sau gió xuân tới thổi chỗ nào.
Dịch thơ
NGẪU HỨNG, BÀI III
Dãy chuối xanh xanh phủ kín thềm Nửa gian bếp nhỏ bụi dày thêm Thương thay đám cỏ ai trừ tận Để gió xuân mai khó lối tìm.
Bài 94: Ngẫu hứng, kỳ tứ
偶興其四
故鄉亢旱久妨農 十口孩兒菜色同 譬似蒪鱸最關切 懷歸原不待秋風 阮 攸
Phiên âm
NGẪU HỨNG, KỲ TỨ
Cố hương cang hạn cửu phương nông Thập khẩu hài nhi thái sắc đồng Thí tự thuần lô tối quan thiết Hoài quy nguyên bất đãi thu phong.
Nguyễn Du.
Dịch nghĩa
Cố hương quá hạn hán từ lâu đã hại nhà nông, Mười miệng trẻ con cùng mầu với rau. Ví như quan thiết (ràng buộc chặt chẽ) tới rau thuần (rau nhút) cá lô (cá lò). Thì muốn về quê không cần chờ tới gió thu.
Dịch thơ
NGẪU HỨNG, BÀI IV
Quê nhà nắng hạn hại nông trang Mười miệng con thơ đói võ vàng Rau nhút, cá lò như vẫn nhớ Về quê chẳng đợi tiết thu sang.
——————– * Rau “thuần” là rau nhút (rút): Là cây thảo nổi trên mặt nước, quanh thân có phao trắng, lá kép lông chim, là loại rau thông dụng, mùa hè nấu canh với khoai sọ, riêu cua. * Cá “lô” là cá lò: Vào mùa cá lò ở các vùng biển, nhiều người đứng trên bờ để câu. Cá lò kho tiêu, nấu canh rau ngót…bổ và ngon.
Bài 95: Ngẫu hứng, kỳ ngũ
偶興其五
有一人焉良可哀 破衣殘笠色如灰 避人但覓道傍走 知是升龍城裏來 阮 攸
Phiên âm
NGẪU HỨNG, KỲ NGŨ
Hữu nhất nhân yên lương khả ai Phá y tàn lạp sắc như hôi Tị nhân đản mịch đạo bàng tẩu Tri thị Thăng Long thành lý lai.
Nguyễn Du.
Dịch nghĩa
Có một người sao rất đáng thương Áo rách, nón rách, sắc mặt như tro Tránh người khác thà tìm vào lề đường mà đi Biết đó là người từ thành Thăng Long lại
Dịch thơ
NGẪU HỨNG, BÀI 5
Có kẻ sao nhìn thật đáng thương Nón cời, áo rách, mặt tro vương Bên lề lảng tránh người đi tới Biết khách Thăng Long, vẻ nhún nhường.
Bạch địa đình trì dạ sắc không Thâm đường tiễu tiễu hạ liêm long Đinh đông châm xử thiên gia nguyệt Tiêu tác ba tiêu nhất viện phong Thập khẩu đề cơ Hoành Lĩnh bắc Nhất thân ngoạ bệnh Đế Thành đông Tri giao quái ngã sầu đa mộng Thiên hạ hà nhân bất mộng trung.
Nguyễn Du.
Dịch nghĩa
Thềm sân trống trơn chỉ có màu đêm bàng bạc Nhà sâu thăm thẳm, rèm buông xuống Dưới bóng trăng của nghìn nhà, tiếng chày dập vải nghe rộn rã Một viện gió thổi, tàu chuối khua xào xạc tiêu điều Phía bắc Hoành Sơn, mười miệng kêu đói Phía đông thành vua, một thân nằm bệnh Các bạn quen biết lấy làm lạ tại sao ta sầu mộng Thiên hạ ai là người không ở trong mộng.
Dịch thơ
NGẪU NHIÊN ĐỀ VỊNH
Trống trải sân thềm, ánh nguyệt suông Hiên nhà lặng lẽ mảnh rèm buông Tiếng chày rộn rã trăng đầy xóm Tàu chuối lao xao gió ngập phòng Chục miệng đói cơm ngoài cõi Bắc Một mình nhuốm bệnh cuối thành Đông Bạn quen thường trách ta sầu mộng Thiên hạ ai người khác vậy không!
Bi mạc bi hề hành đạo nan Thảo đầu lộ túc phạm suy nhan Bách niên cổ đạo giai thành hác Nhất đới bình lâm bất kiến san Đa bệnh nhất thân cung đạo lộ Ngũ canh tàn mộng tục hương quan Ngẫu phùng quy khách hướng dư thoại Tạc tuế triều thiên xạ phóng hoàn.
Nguyễn Du.
Dịch nghĩa
Không gì buồn hơn là đi đường khó khăn Gối cỏ ngủ ngoài sương phạm tới sắc mặt suy tàn Một trăm năm đường cũ đều thành hang vũng Một dải rừng bằng phẳng mênh mông, không thấy núi Một thân nhiều bệnh dâng cho đường lộ Năm canh tàn mộng tiếp tục thấy cổng làng Tình cờ gặp một người đang trên đường về nói cho ta biết Năm ngoái triều đình chợt tha cho về nhà.
Dịch thơ
ĐI SỚM TRÊN ĐƯỜNG QUA THUỶ LIÊN
Lê bước trên đường dạ héo hon Nằm sương gối cỏ sức hao mòn Trăm năm lối cũ thành hang vũng Một dải rừng bằng chẳng núi non Lắm bệnh thân dầm nơi đất khách Nhiều khi mộng thấy cổng làng thôn Tình cờ gặp bạn đồng hành nói Năm ngoái vua tha miễn đánh đòn.
———————–
* Thuỷ Liên ở huyện Lệ Thuỷ, tỉnh Quảng Bình, trước kia có tổng Thuỷ Liên, không biết có phải nhà thơ tả chặng đường thuộc tổng ấy không.
![Cảm dịch thơ chữ Hán Nguyễn Du - Quyển 1:[Kỳ IX] - Tác giả: Nhà thơ Hồ Văn Chi](https://vansudia.net/wp-content/uploads/2025/01/Nha-tho-Ho-Van-Chi-h3-min.jpg "Cảm dịch thơ chữ Hán Nguyễn Du - Quyển 1:[Kỳ IX] - Tác giả: Nhà thơ Hồ Văn Chi")
