Chùm thơ Phùng Khắc Khoan do Phùng Văn Khai dịch [Kỳ 16]

行 年
時 蓋 戊 寅 之 五 十 一 歲 也

自 喜 年 方 半 百 強,
皇 天 錫 福 壽 而 康.
師 賢 友 善 教 中 樂,
子 孝 臣 忠 分 內 常.
種 德 庭 前 花 就 實,
迎 春 院 後 鳥 含 香.
優 游 受 服 公 朝 假,
紫 閣 天 低 日 月 長.

Phiên âm:

HÀNH NIÊN
Thời cái Mậu Dần chi ngũ thập nhất tuế dã.

Tự hỉ niên phương bán bách cường,
Hoàng thiên tích phúc thọ nhi khang.
Sư hiền hữu thiện giáo trung lạc,
Tử hiếu thần trung phân nội thường.
Chủng đức đình tiền hoa tựu thực,
Nghênh xuân viện hậu điểu hàm hương.
Ưu du thụ phục công triêu giả,
Tử các thiên đê nhật nguyệt trường.

Dịch nghĩa:

NĂM TRẢI QUA
Bấy giờ là năm Mậu Dần, ta năm mươi mốt tuổi.

Tự mừng tuổi đã quá nửa trăm,
Nhờ có tổ tiên tích phúc đức mà ta được sống lâu, bình an.
Được thầy tài đức dạy dỗ, có được bạn bè tốt thì trong lòng rất vui mừng,
Làm con thì phải hiếu với cha mẹ, làm bề tôi thì phải trung với vua, là đạo lý trong lòng ai cũng rõ.
Trồng đức trước sân hoa kết trái,
Đón xuân, sau nhà chim ngậm hương.
Ung dung nhận lấy áo quan mà triều đình ban cho,
Ngày tháng dài cúi đầu nơi gác tía.

Dịch thơ:

HÀNH NIÊN TUỔI NĂM MƯƠI MỐT

Mừng ta quá tuổi nửa trăm
Tổ tiên phúc đức, lời răn tạc lòng
Bạn hiền, thầy tấm gương trong
Trọng vua, hiếu đạo khơi dòng nông sâu
Đức vun quấn quýt trầu cau
Xuân sang hoa thắm sắc màu đơm hương
Tay nâng phẩm phục thiện lương
Ngày dài tháng rộng con đường hoa bay.

Phùng Văn Khai dịch

行 年
時 蓋 己 卯 之 五 十 二 歲 也

半 百 年 強 今又 二,
樂 逍 遙 住 乾 坤 裡.
筆 耕 舌 織 做 生 涯,
道 積 身 安 為 富 貴.
室 滿 芝 蘭 日 有 香,
門 開 桃 李 春 長 媚.
好 將 陰 德 厚 栽 培,
造 物 與 吾 良 有 意

Phiên âm

HÀNH NIÊN
Thời cái Kỷ Mão chi ngũ thập nhị tuế dã.

Bán bách niên cường kim hựu nhị,
Lạc tiêu dao trụ càn khôn(1 ) lí.
Bút canh thiệt chức tố sinh nhai,
Đạo tích thân an vi phú quý.
Thất mãn chi lan(2 ) nhật hữu hương,
Môn khai đào lý xuân trường mị.
Hảo tương âm đức hậu tài bồi,
Tạo vật dữ ngô lương hữu ý.

Dịch nghĩa:

NĂM TRẢI QUA
Bấy giờ là năm Kỷ Mão, ta năm mươi hai tuổi.

Năm nay ta đã năm mươi hai tuổi khỏe,
Ta vui với thú tiêu dao, sống với lẽ càn khôn.
Một ngòi bút viết thường dùng để thay sức cày bừa,
Tích đạo làm cho thân tâm được an sẽ làm nên giàu sang,
Phòng có nhiều cây chi và cây lan thì hàng ngày đều có mùi thơm,
Mở cửa thấy đào, mận mùa xuân như làm duyên.
Cõi âm ngầm giúp, vun đắp tài đức cho ta,
Vạn vật xung quanh ta đều có ý tốt.

Dịch thơ:

HÀNH NIÊN TUỔI NĂM MƯƠI HAI

Tuổi mình, ừ nhỉ năm hai
Kìa đây núi rộng sông dài càn khôn
Bút nghiên biết lẽ vuông tròn
Đạo cao tâm sáng mãi còn khắc sâu
Hương cây thoang thoảng đêm thâu
Nhớ ơn đào, mận nhiệm màu sắc xuân
Âm phù dương trợ thân tâm
Bốn phương vạn vật châu tuần mà vui.

Phùng Văn Khai dịch

——————

^([1]) Càn Khôn: là tên hai quẻ trong kinh dịch. Càn tượng trưng cho trời, khôn tượng trưng cho đất. Càn tạo ra vạn vật ở vô hình, thuộc phần khí; nhưng phải nhờ khôn thì vạn vật mới hữu hình, mới sinh trưởng, cho nên công của khôn cũng lớn như công của càn, chỉ khác khôn phải ở sau càn, tùy theo càn, bổ túc cho càn. Càn tượng trưng cho người quân tử, người quân tử có bốn đức: nhân, nghĩa, lễ, trí. Người quân tử học theo quẻ khôn thì phải tùy thuộc vào người trên thì làm việc gì cũng đừng nên khởi xướng để khỏi lầm lẫn, chờ người ta khởi xướng rồi mới theo thì sẽ được việc, đi về phía tây nam thì được bạn, về phía đông bắc thì mất bạn, an lòng giữ đức bền vững, tốt. Như vậy là có đức dày như đất, chở được muôn vật, lớn cũng không kém đức của trời (càn): “Quân tử dĩ hậu đức tải vật”, đó là bài học rút ra từ quẻ Khôn, cũng như “Quân tử dĩ tự cường bất túc” là bài học rút ra từ quẻ Càn. Theo quẻ Khôn thì người quân tử nên an lòng, giữ đức bền vững, thuận tòng thì tốt. (theo Nguyễn Hiến Lê – Kinh dịch đạo của người quân tử, Nxb Văn học, 1992, trang 195+196)

^([2]) Chi lan: vốn là hai loại cỏ rất thơm, tượng trưng cho cái thơm, thảo, tốt lành bền vững. Gia ngữ: Dữ thiện nhân cư như nhập chi lan chi thất (Ở với người tốt như vào nhà có cỏ lan cỏ chi) (theo Nguyễn Thạch Giang, Lữ Huy Nguyên – Từ điển điển cố văn học, Nxb Văn học, H, 1997, trang 544).

行 年
時 蓋 辛 巳 之 五 十 四 歲 也

行 庚 半 百 四 年 強,
自 喜 皇 天 畀 壽 康.
鄉 月 昔 曾 聯 密 邇,
福 星 今 又 楫 煇 光.
當 官 清 點 梅 同 節,
種 子 祥 開 桂 有 香.
節 好 況 逢 新 宇 宙,
泰 和 如 在 古 虞 唐.

Phiên âm:

HÀNH NIÊN
Thời cái Tân Tỵ chi ngũ thập tứ tuế dã.

Hành canh bán bách tứ niên cường,
Tự hỷ hoàng thiên tý thọ khang.
Hương nguyệt tích tằng liên mật nhĩ,
Phúc tinh(3 ) kim hựu tiếp huy quang(4 ).
Đương quan thanh điểm mai đồng tiết,
Chủng tử tường khai quế hữu hương.
Tiết hảo huống phùng tân vũ trụ(5 ),
Thái hòa như tại cổ Ngu Đường.

Dịch nghĩa:

NĂM TRẢI QUA
Bấy giờ là năm Tân Tỵ, ta năm mươi tư tuổi.

Năm nay ta năm mươi tư tuổi khỏe,
Tự mừng trời ban cho thọ khang (sống lâu, khỏe mạnh).
Đêm trăng nơi quê nhà đã từng có lần
Trước gặp vận may nay lại làm nên vẻ vang.
Làm quan phải giữ lấy trong sạch như khí tiết của cây mai,
Hạt giống tốt nở ra cây quế có hương thơm,
Gặp cơ hội tốt càng muốn làm thay đổi vũ trụ.
Mong được thái bình yên vui như ngày xưa thời vua họ Đường nhà Ngu.

Dịch thơ:

HÀNH NIÊN TUỔI NĂM MƯƠI TƯ

Năm mươi tư tuổi khỏe thêm
Trời ban gắng sức bút nghiên luyện rèn
Có trăng càng nhớ ơn đèn
Vận may thêm trọng cốt nền dựng xây
Kìa mai khí tiết như mây
Quế kia giống tốt hương bay khắp vùng
Càn khôn muôn vững tay cầm
Thái bình đâu kém nửa phần Đường Ngu.

Phùng Văn Khai dịch

——————

^([3]) Phúc tinh: vì sao tốt, người cứu tế chúng sinh, vận may.

^([4]) Huy quang: làm nên vẻ vang.

^([5]) Vũ trụ: bốn phương và trên dưới là vũ trụ, xưa qua nay là vũ trụ, không gian và thời gian = thế giới.

行 年
時 蓋 壬 午 之 五 十 五 歲 也

今 年 半 百 年 加 五,
再 睹 一 番 新 宇 宙.
酌 酒 香 孚 柏 葉 杯,
看 花 芳 潤 梅 枝 雨.
景 多 好 處 笑 眉 開,
道 在 樂 中 生 意 寓.
遇 聖 遭 明 報 謂 何,
訟 詩 敬 上 南 山 壽.

Phiên âm:

HÀNH NIÊN
Thời cái Nhâm Ngọ chi ngũ thập ngũ tuế dã.

Kim niên bán bách niên gia ngũ,
Tái đổ nhất phiên tân vũ trụ.
Chước tửu hương phù bách diệp bôi,
Khán hoa phương nhuận mai chi vũ.
Cảnh đa hảo xứ tiếu mi khai,
Đạo tại lạc trung sinh ý ngụ.
Ngộ thánh tao minh báo vị hà,
Tụng thi kính thượng nam sơn thọ.

Dịch nghĩa:

NĂM TRẢI QUA
Bấy giờ là năm Nhâm Ngọ, ta năm mươi lăm tuổi.

Năm nay ta năm mươi lăm tuổi,
Mong một lần được thấy vũ trụ đổi thay tốt đẹp hơn.
Đời người cũng như chén rượu đầy vơi, có hương thơm nhưng rồi cũng bay mất,
Xem hoa thơm lại thêm cơn mưa hoa mai.
Ở nơi có cảnh đẹp tuyệt vời, miệng cười lớn, lông mày mở,
Đạo mà là niềm vui thích trong lòng thì nó sẽ để hết vào ý chí.
Gặp được thánh hiền, minh quân, biết báo đền thế nào?
Thơ hay dâng vua chúc thọ cùng núi nước Nam.

Dịch thơ:

HÀNH NIÊN TUỔI NĂM MƯƠI LĂM

Năm mươi lăm tuổi rồi ư?
Kìa xem vũ trụ cũng chừ, tốt hơn
Rượu thơm hương toả thêm thơm
Mưa hoa lấp lánh trời đơm nắng vàng
Miệng cười trong đóa xuân sang
Đạo cao đức sáng phong quang với đời
Minh quân thánh chúa vừa nơi
Dâng vần thơ chúc biển trời vang ngân.

Phùng Văn Khai dịch

行 年
時 蓋 甲 申 之 五 十 七 歲 也. 是 歲 生 女.

壽 紀 六 旬 餘 有 七,
功 加 積 久 勤 佔 畢.
攔 班 華 鬢 幾 星 星,
藻 雪 新 心 常日 日.
進 閫 期 超 夢覺 開,
如 綠 敢 語 文 章 筆.
年 來 喜 見 色 生 春,
樹 樹 開 花 同 結 實.

Phiên âm:

HÀNH NIÊN
Thời cái Giáp Thân thân chi ngũ thất tuế dã. Thị tuế sinh nữ.

Thọ kỉ lục tuần dư hữu thất,
Công gia tích cửu cần chiêm tất.
Lan ban hoa mấn kỷ tinh tinh,
Tảo tuyết tân tâm thường nhật nhật.
Tiến khổn kỳ siêu mộng giác khai,
Như lục cảm ngữ văn chương bút.
Niên lai hỷ kiến sắc sinh xuân,
Thụ thụ khai hoa đồng kết thực.

Dịch nghĩa:

NĂM TRẢI QUA
Bấy giờ là năm Giáp Thân, ta năm mươi bảy tuổi.
Là năm sinh được con gái.

Năm nay ta năm mươi bảy mươi tuổi ,
Việc nhà chất chồng lâu cần thường xuyên làm cho xong hết.
Ngày xưa vẻ đẹp văn chương theo thời gian nối nhau không dứt
Sửa đổi tâm cho trong sạch, không vẩn đục là việc nên làm thường xuyên, hàng ngày.
Nỗ lực mong vượt qua được ngưỡng cửa, đạt được giấc mộng thành người hiền trí,
Ngày tháng vui mừng dám nói chuyện văn chương.
Năm đến gặp niềm vui, vẻ mặt thêm rạng rỡ,
Cây cối nở hoa đều kết trái.

Dịch thơ:

HÀNH NIÊN TUỔI NĂM MƯƠI BẢY

Tuổi năm mươi bảy đến rồi
Việc nhà chồng chất ta thời làm xong
Văn chương róc rách nguồn trong
Việc siêng sáng tỏ thư phòng mưa bay
Tựu thành hiền trí xưa nay
Văn chương điển tịch cuộc bày mau thưa
Tin vui rối rít cũng vừa
Bốn phương hoa trái như mưa ắp đầy.

Phùng Văn Khai dịch

行 年
時 蓋 乙 酉 之 十 八 歲 也. 是 年 十 月 城 受 工
部 右 侍 郎 十 二 月 補 外.

自 讀 書來 老 許 年,
書 中 奧 義 日 精 研.
闢 那 異 正 生平 學,
遇 聖 遭 明 夙 昔 緣 .
做 大 功 名 良 有 分,
擋 來 富 貴 儘 由 天.
一 番 春 又 新 時 節,
重 喜 吾 家 福 慶 延.

Phiên âm:

HÀNH NIÊN
Thời cái Ất Dậu chi thập bát tuế dã. Thị niên thập nguyệt thành thụ công bộ hữu thị lang thập nhị nguyệt bổ ngoại.

Tự độc thư lai lão hứa niên,
Thư trung áo nghĩa nhật tinh nghiên.
Tịch na dị chính sinh bình học,
Ngộ thánh tao minh túc tích duyên.
Tố đại công danh lương hữu phận,
Đảng lai phú quý tận do thiên.
Nhất phiên xuân hựu tân thời tiết,
Trọng hỉ ngô gia phúc khánh diên.

Dịch nghĩa:

NĂM TRẢI QUA
Bấy giờ là năm Ất Dậu, ta năm mươi tám tuổi vậy. Là năm mà tháng mười nhận chức công bộ hữu thị lang, tháng mười hai thì chính thức nhậm chức.

Tự đọc sách đến già khen tuổi,
Nghĩa lí sâu sa trong sách vở ta ngày càng hiểu rõ.
Những điều khác lạ ngay trong chính quá trình sống và học tập giúp ta mở mang,
Thật là hợp với duyên xưa, không hẹn mà gặp được bậc thánh hiền, gặp được người có trí tuệ sáng suốt.
Tin rằng có mười phần là làm việc lớn sẽ có được công danh,
Phú quý giàu sang lũ lượt tới đều là do quy luật của trời.
Mỗi năm xuân tới lại cho ta thêm cơ hội mới,
Mừng niềm vui lớn, nhà ta có được phúc dài lâu.

Dịch thơ:

HÀNH NIÊN TUỔI NĂM MƯƠI TÁM

Tuổi này cũng thực đáng khen
Đạo sâu cũng tự sách đèn mở ra
Những điều kỳ lạ bôn ba
Có duyên ắt nở như hoa trên đồng
Mười phần kiến quả lập công
Trời ban phúc lộc tấc lòng ghi sâu
Xuân sang vận hội cơ cầu
Phùng gia kính cẩn dài lâu thuần thành.

Phùng Văn Khai dịch

行 年 自 述

古 稱 六 十 曰 耆 年,
花 甲 纔 周 歲 又 先.
耳 順 理 通 言 繹 聖,
身 康 家 泰 福 由 天.
延 嶺 會 上 娛 春 友,
長 命 導 中 勸 酒 仙.
更 有靈方 丹 一 削,
用 時 可 壽眾 生 全.

Phiên âm:

HÀNH NIÊN TỰ THUẬT

Cổ xưng lục thập viết kì niên,
Hoa giáp tài chu tuế hựu tiên.
Nhĩ thuận lí thông(6 ) ngôn dịch thánh(7 ),
Thân khang gia thái phúc do thiên.
Diên lĩnh hội thượng ngu xuân hữu,
Trường mệnh đạo trung khuyến tửu tiên.
Cánh hữu linh phương đan nhất tước,
Dụng thời khả thọ chúng sinh toàn.

Dịch nghĩa:

THUẬT LẠI SỰ VIỆC TRONG NĂM

Ngày xưa người sáu mươi tuổi được coi là người có nhiều kinh nghiệm,
Sáu mươi tuổi vừa đủ để có thể tiên đoán mọi việc đời.
Tai nghe, mắt thấy thấu hiểu sự đời, hiểu được sách thánh hiền,
Thân được mạnh khỏe, gia đình được yên vui, được phúc ấy là nhờ trời.
Ngồi chiếu trúc trên đỉnh núi nhìn ra đường cái hội tụ niềm vui xuân,
Mệnh lệnh từ xa truyền vào bên trong mời tiệc rượu.
Đổi thay có thần giúp đỡ thì hướng đi sẽ đạt được chức tước cao,
Giống như là thời cơ được sử dụng một cách hiệu quả thì vạn vật trong trời đất có thể sống lâu và phát triển tới mức hoàn chỉnh nhất.

Dịch thơ:

HÀNH NIÊN TUỔI SÁU MƯƠI

Sáu mươi chính thực trời ban
Việc đời biết đủ, đường quan biết lùi
Thánh hiền sách quý đọc chơi
Gia phong yên ấm, phúc thời dày thêm
Chiếu mây ngự đỉnh non tiên
Lệnh truyền nâng rượu dưới miền cỏ xanh
Thánh thần phù trợ công danh
Thuận thời, đắc thế lũy thành bền lâu.

Phùng Văn Khai dịch

——————-

^([6]) Nhĩ thuận lí thông: là người có thể mắt thấy tai nghe thấu hiểu sự đời.

^([7]) Thánh: người hiểu thấu mọi việc, người có đạo đức và học thức rất thâm cao, tôn xưng ông vua cũng gọi là thánh.