Chùm thơ Phùng Khắc Khoan do Phùng Văn Khai dịch [Kỳ 18]

芭 蕉

栽 培 占 得 地 肥 饒
酷 愛 庭 前 數 有 蕉
夜 雨 打 窗 珠 滴 瀝
春 風 入 戶 扇 飄 摇
養 新 德 義 心 中 密
說 舊 功 名 分 外 超
況 又 潤 滋 生 意 有
子 孫 繼 出 挺 高 標

Phiên âm:

BA TIÊU

Tài bồi chiếm đắc địa phì nhiêu,
Khốc ái đình tiền sổ hữu tiêu.
Dạ vũ đả song châu trích lịch,
Xuân phong nhập hộ phiến phiêu diêu (dao).
Dưỡng tân đức nghĩa tâm trung mật,
Thuyết cựu công danh phận ngoại siêu.
Huống hựu nhuận tư sinh ý hữu,
Tử tôn kế xuất đĩnh cao tiêu.

Dịch nghĩa:

CÂY CHUỐI

Vun trồng chiếm được khoảnh đất màu mỡ,
Yêu biết bao khóm chuối trước sân.
Lộp độp như châu rơi, trong đêm mưa đập bên cửa sổ(1 ),
Phe phẩy tựa quạt mát, lúc gió xuân thổi vào cổng nhà.
Nuôi dưỡng cái mới, niềm đức nghĩa giữ kín trong lòng(2 ),
Bàn luận điều xưa, chuyện công danh vượt ra ngoài phận.
Huống hồ lại thấm nhuần sinh ý trời đất,
Con cháu kế tiếp nhau vươn cao ngọn.

Dịch thơ:

CÂY CHUỐI

Vun trồng khoảnh đất tốt tươi
Yêu sao khóm chuối như người biếc xanh
Châu rơi lộp độp bên mành
Cửa nhà hé ngọn gió thanh đón chào
Giữ niềm nghĩa tín phong bao
Công danh tứ hải đạo cao muôn trùng
Kính trời đất hiếu tổ tông
Cháu con khang thịnh như vầng mây cao.

Phùng Văn Khai dịch

—————-

^([1]) Câu này nói, trong đêm mưa, giọt mưa rơi xuống lá chuối lộp độp tựa như hạt châu rơi thánh thót.

^([2]) Câu này lấy ý bài thơ Ba tiêu của Trương Tái đời Tống: “Nguyện học tân tâm dưỡng tân đức” (Xin được học theo lòng mới nuôi dưỡng đức mới). Trong lòng chuối luôn sinh sôi nảy nở không ngừng ví như đức luôn mới, phát triển không ngừng.

荔 枝

生 成 氣 得 土 之 宜
琪 樹 羅 庭 有 荔 枝
黛 葉 綠 陰 團 似 蓋
青 華 朱 實 簇 成 帷
北 人 圖 畫 顏 相 識
南 國 名 標 首 見 推
本 是 價 高 聞 上 國
紅 塵 豈 是 污 楊 妃

Phiên âm

LỆ CHI

Sinh thành khí đắc thổ chi nghi,
Kỳ thụ la đình hữu lệ chi.
Đại diệp lục âm đoàn tự cái,
Thanh hoa chu thực thốc thành duy.
Bắc nhân đồ họa nhan tương thức,
Nam quốc danh tiêu thủ kiến suy.
Bản thị giá cao văn thượng quốc,
Hồng trần khởi thị ố Dương Phi.

Dịch nghĩa:

CÂY VẢI

Được sinh thành ở nơi hợp với thổ ngơi,
Trồng ngay ngắn trong sân, có cây vải quý.
Lá biếc, bóng mát xòe ra tựa cái lọng,
Hoa xanh, quả đỏ thành khóm như cái màn.
Người phương Bắc vẽ hình biết được gương mặt nhau,
Người nước Nam nêu danh suy tôn vào loại hàng đầu(3 ).
Vốn là cao giá nổi tiếng ở Thượng quốc(4 ),
Bụi hồng há lại làm nhơ danh Dương Quý Phi(5 ).

Dịch thơ:

CÂY VẢI

Sinh thành hòa hợp thổ ngơi
Thong dong cây đứng dưới trời biếc xanh
Trông xa tán lọng long lanh
Lại gần chùm quả trĩu cành đỏ tươi
Họa hình Bắc quốc gương soi
Trời Nam danh tiếng vào ngôi hàng đầu
Mà chi cao giá sân chầu
Dương Quý Phi cớ vì đâu luận bàn.

Phùng Văn Khai dịch

——————

^([3]) Câu 5, 6 ý nói cây vải là cây ăn quả quý nổi tiếng ở nước Nam ta, phương Bắc (Trung Quốc) tuy ít có nhưng cũng rất coi trọng, thường đưa vào tranh vẽ.

^([4]) Thượng quốc: chỉ Trung Quốc thời xưa.

^([5]) Dương Quý Phi: là ái phi của Đường Huyền Tông. Dương Quý Phi rất thích ăn quả vải. Quan quân trong triều đã phải vất vả để thỏa mãn ý thích này của bà ta. Bài thơ Quá Hoa Thanh cung của Đỗ Mục có hai câu: Nhất kỵ hồng trần phi tử tiếu. Vô nhân tri thị lệ chi lai: Một kỵ mã phi trong đám bụi hồng làm cho Quý Phi nhoẻn cười. Không ai biết đó là việc quả vải đã được đưa đến. Ý thơ các câu cuối xuất phát từ điển ngữ này.

庭 前 竹

曲 檻 疏 簾 日 照 庭
所 居 對 與 此 君 清
雪 中 滿 院 叢 叢 茂
雨 後 穿 堦 箇 箇 生
德 種 一 門 同 蔭 庇
侯 封 千 戶 共 恩 榮
公 餘 乍 聽 風 前 韻
恍 訝 簫 韶 奏 九 成

Phiên âm:

ĐÌNH TIỀN TRÚC

Khúc hạm sơ liêm nhật chiếu đình,
Sở cư đối dữ thử quân thanh.
Tuyết trung mãn viện tùng tùng mậu,
Vũ hậu xuyên giai cá cá sinh.
Đức chủng nhất môn đồng ấm tý,
Hầu phong thiên hộ cộng ân vinh.
Công dư sạ thính phong tiền vận,
Hoảng nhạ tiêu thiều tấu cửu thành.

Dịch nghĩa:

CÂY TRÚC TRƯỚC SÂN

Hiên khuất rèm thưa nắng chiếu xuống sân,
Ứng với nơi ở, đó là tấm lòng trong sạch của người quân tử.
Trong tuyết, trúc đầy nhà tốt tươi từng khóm, từng khóm,
Sau mưa, măng xuyên thềm mọc từng đọt, từng đọt.
Một nhà trồng đức cùng được bóng râm che chở,
Ngàn hộ phong hầu cùng ơn hưởng vinh hoa.
Lúc thư nhàn chợt nghe tiếng đàn bay trước gió,
Thảng thốt ngỡ như tiếng nhạc thiều chín khúc tấu nơi bệ ngọc.

Dịch thơ:

CÂY TRÚC TRƯỚC SÂN

Hiên thưa nắng chiếu đầy sân
Tấm lòng trong sạch thánh nhân cao dày
Tuyết chen khóm khóm thân gày
Mát lành lan tỏa tháng ngày chở che
Sau mưa măng mọc xuyên hè
Ngàn nhà ơn hưởng thuyền bè như mây
Thư nhàn thánh thót đàn bay
Nhạc thiều chín khúc càng say bệ vàng.

Phùng Văn Khai dịch

庭 前 梅

殖 殖 其 庭 對 景 開
這 中 養 得 數 株 梅
月 移 疏 影 穿 簾 透
風 引 清 香 入 戶 來
時 察 天 機 知 動 靜
日 加 人 力 厚 栽 培
子 孫 奕 葉 承 家 蔭
春 到 年 年 又 占 魁

Phiên âm:

ĐÌNH TIỀN MAI

Thực thực kỳ đình đối cảnh khai,
Giá trung dưỡng đắc sổ chu mai.
Nguyệt di sơ ảnh xuyên liêm thấu,
Phong dẫn thanh hương nhập hộ lai.
Thời sát thiên cơ tri động tĩnh,
Nhật gia nhân lực hậu tài bồi.
Tử tôn dịch diệp thừa gia ấm,
Xuân đáo niên niên hựu chiếm khôi.

Dịch nghĩa:

CÂY MAI TRƯỚC SÂN

Cây cối sinh sôi trong sân, mở ra cảnh trí đăng đối,
Trong đó nuôi dưỡng được mấy cây mai.
Trăng đi, bóng chuyển xuyên qua bức rèm,
Gió thổi hương đưa lọt vào cửa.
Thời khắc xem xét máy trời biết được động tĩnh,
Ngày tháng tăng sức người, dày thêm sự vun trồng.
Con cháu kế tiếp nhau nhờ phúc ấm gia đình,
Hàng năm xuân đến lại chiếm khôi khoa( ).

Dịch thơ:

CÂY MAI TRƯỚC SÂN

Sinh sôi cây chật sân nhà
Ta chăm chút được một và cây mai
Trăng đi bóng chuyển đêm dài
Hương đưa gió thổi thư cài mở xem
Đất trời động tĩnh từng đêm
Đức người dày vững càng thêm vẹn toàn
Cháu con gia nghiệp an khang
Mai hoa nhất đẳng chiếm hàng khôi khoa.

Phùng Văn Khai dịch

——————-

^([1]) Chiếm khôi khoa: đỗ đầu bảng. Hoa mai nở trước tất cả các loài hoa nên được gọi là “Hoa khôi”.