Chùm thơ Phùng Khắc Khoan do Phùng Văn Khai dịch [Kỳ 22]

萬 壽 聖 節 慶 賀 詩
其 一

秋 昊 平 分 節 正 中
萬 邦 悉 集 大 明 宮
堯 眉 舜 目 天 資 異
湯 敬 文 熙 聖 德 同
御 座 冕 旒 籠 瑞 日
貢 廷 玉 帛 惹 香 風
鴛 行 舞 蹈 同 懽 祝
帝 壽 增 高 天 比 崇

Phiên âm:

VẠN THỌ THÁNH TIẾT KHÁNH HẠ THI
KỲ NHẤT

Thu hạo bình phân tiết chính trung,
Vạn bang tất tập Đại Minh cung.
Nghiêu mi Thuấn mục thiên tư dị,
Thang kính Văn hy thánh đức đồng.
Ngự tọa miện lưu lung thụy nhật,
Cống đình ngọc bạch nhạ hương phong.
Uyên hàng vũ đạo đồng hoan chúc,
Đế thọ tăng cao thiên tỷ sùng.

Dịch nghĩa:

THƠ MỪNG VẠN THỌ THÁNH TIẾT

BÀI MỘT

Giữa mùa thu, đương tiết chính trung,
Muôn nước đều hội ở cung Đại Minh.
Thiên tư lạ như mày vua Nghiêu, mắt vua Thuấn(1 ),
Thánh đức giống như đức kính vua Thang, đức sáng vua Văn(2 ).
Trên ngự tọa, cổn miện lồng bóng mặt trời đẹp,
Dưới sân triều cống, ngọc lụa đượm hương thơm.
Quần thần sắp hàng nhảy múa cùng vui mừng kính chúc,
Chúc hoàng đế tuổi thọ tăng cao sánh với trời.

Dịch thơ:

THƠ MỪNG VẠN THỌ THÁNH TIẾT

BÀI MỘT

Trời thu lồng lộng sáng trong
Muôn phường chầu thuận bốn cung lạy mừng
Mày Nghiêu, mắt Thuấn sáng bừng
Huân công, thánh đức sánh cùng Thang, Văn
Bệ rồng lồng lộng thánh ân
Sân rồng nườm nượp cống phần như mây
Quần thần rạng rỡ dắt tay
Vang lời chúc tụng như cây muôn trùng.

Phùng Văn Khai dịch

—————-

^([1]) Mày vua Nghiêu, mắt vua Thuấn: theo truyền thuyết, lông màu vua Nghiêu có tám màu, mắt vua Thuấn có hai đồng tử.

^([2]) Đức kính vua Thang, đức sáng vua Văn: vua Thang là vua sáng nghiệp nhà Thương, Văn là vua Văn Vương nhà Chu. Kính thư có chép vua Thang “nhật tê thánh kính” (đức kính ngày một cao). Kinh Thi có chép vua Văn “tập hy kính chỉ” (kính cẩn nối sáng).

其 五

百 世 宗 親 百 世 支
仁 培 一 脈 福 生 基
舜 無 荒 怠 存 中 處
湯 克 寬 仁 臨 下 時
周 藻 肆 開 魚 鹿 宴
羲 桐 迭 奏 鳳 凰 池
下 臣 忝 奉 南 來 使
願 上 南 山 萬 壽 詩

Phiên âm:

KỲ NGŨ

Bách thế tông thân bách thế chi,
Nhân bồi nhất mạch phúc sinh ky.
Thuấn vô hoang đãi tồn trung xứ,
Thang khắc khoan nhân lâm hạ thì.
Chu tảo tứ khai ngư lộc yến,
Hy đồng điệt tấu Phượng Hoàng trì.
Hạ thần thiểm phụng nam lai sứ,
Nguyện thướng Nam sơn vạn thọ thi.

Dịch nghĩa:

BÀI NĂM

Tôn thống lâu dài trăm đời, chi phái cũng trăm đời,
Lấy nhân bồi đắp, phúc gây nền.
Tồn tâm như vua Thuấn không lười nhác, không phóng túng,
Trị dân như vua Thang có đức khoan nhân.
Tiếp chư hầu như nhà Chu mở yến ngư lộc(3 ),
Cử âm nhạc như đàn vua Phục Hy gẩy ở ao Phượng Hoàng(4 ).
Hạ thần lạm được vâng mệnh đi sứ từ nước Nam tới,
Xin dâng bài thơ “Nam sơn vạn thọ”(5 ).

Dịch thơ:

BÀI NĂM

Trăm đời tôn thống như mây
Nghĩa nhân bồi đắp đức dày khơi thông
Siêng năng vua Thuấn chăm dân
Vua Thang sớm tối chuyên cần quản chi
Chu công mở yến còn ghi
Phượng Hoàng nước bạc Phục Hy gảy đàn
Sứ thần từ đất phương Nam
“Nam sơn vạn thọ” dâng lên thánh triều.

Phùng Văn Khai dịch

——————

^([3]) Yến ngư lộc: Ngư, lộc là tên hai thiên Nam hữu gia ngư và Lộc minh ở phần Tiểu nhã, Kinh Thi, nội dung nói việc vua đãi yến quần thần tân khách.

^([4]) Ao Phượng Hoàng: ao trong cung vua.

^([5]) Nam sơn vạn thọ: tức câu “Như Nam sơn chi thọ” (Thọ như núi Nam) trong bài Thiên bảo (Kinh Thi, Tiểu nhã). Thiên bảo là bài thơ bề tôi chúc vua.

其 六

一 朵 祥 光 照 紫 微
歡 聲 喜 氣 溢 堯 畿
金 鐘 雅 奏 韶 韺 樂
寶 鼎 香 凝 黼 袞 衣
太 極 殿 前 長 日 暖
蓬 萊 宮 裏 壽 星 輝
願 將 敬 德 為 基 本
天 地 神 人 永 有 依

Phiên âm:

KỲ LỤC

Nhất đóa tường quang chiếu Tử Vi,
Hoan thanh hỷ khí dật Nghiêu kỳ.
Kim chung nhã tấu Thiều Anh nhạc,
Bảo đỉnh hương ngưng phủ cồn y.
Thái Cực điện tiền trường nhật noãn,
Bồng Lai cung lý thọ tinh huy.
Nguyện tương kính đức vi cơ bản,
Thiên địa thần nhân vĩnh hữu y.

Dịch nghĩa:

BÀI SÁU

Một đóa mây lành chiếu cung Tử Vi(6 ),
Tiếng vui, vẻ mừng tràn ngập Nghiêu kỳ(7 ).
Chuông vàng tấu nhạc Thiều, nhạc Anh(8 ),
Đỉnh báu tỏa hương đượm áo long cổn.
Trước điện Thái Cực, ngày dài ấm áp,
Trong cung Bồng Lai, sao thọ rạng soi.
Mong thiên tử lấy đức kính làm căn bản,
Để trời, đất, thần, người mãi có chỗ nhờ.

Dịch thơ:

BÀI SÁU

Mây lành cung chiếu tử vi
Tiếng mừng ca hát Nghiêu kỳ vút cao
Thiều, Anh khúc thức xôn xao
Chuông vàng hương tỏa hoàng bào tinh tươm
Bồng Lai phúc thọ soi gương
Khoan hòa Thái Cực văn chương vang lừng
Đức trời thăm thẳm khôn cùng
Ấy lòng thiên tử người, thần an khang.

Phùng Văn Khai dịch

———————

^([6]) Tử Vi: chỉ cung vua ở.

^([7]) Nghiêu kỳ: cõi đất vua Nghiêu. Ở đây chỉ kinh đô.

^([8]) Thiều Anh: tên hai khúc nhạc. Nhạc Thiều của Đế Thuấn, nhạc Anh của Đế Cốc thời thượng cổ Trung Quốc.

其 十 八

聖 節 欣 逢 賦 蓼 蕭
澤 加 四 海 仰 天 朝
撫 華 便 是 深 恩 布
致 遠 尤 弘 令 德 昭
合 九 州 歸 同 轍 一
卓 千 古 冠 百 王 超
遠 臣 喜 近 階 三 尺
願 效 封 人 祝 壽 堯

Phiên âm:

KỲ THẬP BÁT

Thánh tiết hân phùng phú Lục tiêu,
Trạch gia tứ hải ngưỡng thiên triều.
Phủ Hoa tiện thị thâm an bố,
Trí viễn vưu hoằng lệnh đức chiêu.
Hợp cửu châu qui đồng triệt nhất,
Trác thiên cổ quán bách vương siêu.
Viễn thần hỷ cận giai tam xích,
Nguyện hiệu phong nhân chúc thọ Nghiêu.

Dịch nghĩa:

BÀI MƯỜI TÁM

Mừng gặp ngày vạn thọ thánh tiết, hát thơ Lục tiêu(9 ),
Ngưỡng vọng thiên triều ân huệ ban ra khắp bốn bể.
Vỗ yên Hoa Hạ, ơn sâu lan khắp,
Rộng ơn đến cả chốn xa xôi, đức tốt tỏ ngời.
Hợp cả chín châu cùng theo về một khuôn phép,
Vượt lên đứng đầu nghìn xưa, hơn hết bách vương.
Kẻ bầy tôi nơi xa xôi này mừng được gần điện bệ trong gang tấc,
Xin được bắt chước quan Phong nhân chúc thọ Đế Nghiêu(10 ).

Dịch thơ:

BÀI MƯỜI TÁM

“Lục tiêu” vạn thọ ca ngâm
Đức ban bốn bể sứ thần càng vui
Ơn sâu Hoa Hạ đắp bồi
Non cao biển thẳm xa xôi chúc mừng
Chín châu theo phép tắc chung
Cột trời sừng sững châu tuần bách vương
Sân chầu một sớm tinh sương
Kính dâng lời ngọc Phong nhân thuở nào.

Phùng Văn Khai dịch

——————-

^([9]) Lục tiêu: tên một bài thơ trong phần Tiểu nhã – Kinh Thi, nội dung nói thiên tử ban yến cho các chư hầu, chư hầu ca tụng và chúc thọ thiên tử.

^([10]) Phong nhân chúc thọ Nghiêu: truyền thuyết kể rằng xưa vua Nghiêu đi chơi đến đất Hoa, quan Phong nhân ở đất Hoa dâng lời chúc vua Nghiêu: giàu có, sống lâu, nhiều con trai.

其 二 十 九

聖 御 中 區 澤 普 覃
騰 騰 瑞 氣 滿 輿 堪
帝 星 台 月 輝 辰 北
教 雨 仁 風 暨 日 南
廷 入 九 州 歸 轍 一
殿 呼 萬 歲 祝 嵩 三
財 成 天 地 人 之 道
所 望 皇 王 心 與 參

Phiên âm:

KỲ NHỊ THẬP CỬU

Thánh ngự trung khu trạch phổ đàm,
Đằng đằng thụy khí mãn dư kham.
Đế tinh thai nguyệt huy thần bắc,
Giáo vũ nhân phong kỵ Nhật Nam.
Đình nhập cửu châu qui triệt nhất,
Điện hô vạn tuế chúc tụng tam.
Tài thành thiên địa nhân chi đạo,
Sở vọng hoàng vương tâm dự tham.

Dịch nghĩa:

BÀI HAI MƯƠI CHÍN

Thánh đế ngự ở trung ương, ân huệ ban khắp,
Khí tốt lành ngùn ngụt tràn ngập đất trời.
Đế tinh, thai nguyệt sáng rực bắc thần(11 ),
Mưa giáo hóa, gió nhân từ đến cả Nhật Nam(12 ).
Chín châu qui phục triều đình, theo một khuôn phép,
Trên cung điện tung hô vạn tuế ba lần.
Đạo của người là sửa sang, giúp đỡ trời đất,
Trông mong nhà vua luôn để tâm ở việc tham dự vào sự hóa dục của đất trời.

Dịch thơ:

BÀI HAI MƯƠI CHÍN

Trung ương thánh đế ban ân
Khí lành loang khắp tầng không bốn mùa
Bắc phương rực sáng tua rua
Nam phương hòa mục tình xưa thuần thành
Chín châu qui thuận triều đình
Điện vàng vạn tuế trăm cành đơm hoa
Đạo vua sáng đức khoan hòa
Thuận thiên thừa vận càng là thiên thu.

Phùng Văn Khai dịch

—————-

^([11]) Đế tinh, thai nguyệt: sao chúa tể, trăng tôn quí.

^([12]) Nhật Nam: tên quận ở nước ta thời Bắc thuộc, ở khu vực trung Trung bộ bây giờ.